شهادت تاريخ
تاريخ اسلام نيز اين مطلب را كه مراد حديث شريف از دوازده خليفه كسانى باشند كه عملًا حكومت را در دست داشته باشند نفى مىكند چرا كه تعداد كسانى كه پس از وفات پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به حكومت رسيده و خليفه نام گرفتند بسيار بيشتر از دوازده تن مىباشند .
آرى ممكن است بگوييم بعضى از آن دوازده نفرى كه مورد نظر حديث شريف بودند در ميان آنان كه به حكومت نيز رسيدهاند مىباشد و اينان همانانند كه همهء اوصافى كه در روايات وارد شده است را دارا مىباشند ، نه اينكه به مجرد به دست گرفتن حكومت مسلمين - / از هر راهى - / از مصداق خلفا و اميرانى كه در اين حديث از آنان سخن به ميان آمده است باشند .
بنابر اين ، حمل خلافت و امارت به معنى معروف و متداول ميان مسلمانان امرى است كه به تصريح احاديث شريف نقض و رد مىشود . چرا كه اولًا خلافت به اين معنى بسيار زود زايل گرديد و از بين رفت و ديگر اينكه اين قول مستلزم اين است كه اين دوازده تن در طول تاريخ اسلام متفرق بوده باشند كه متن حديث شريف اين مطلب را نيز نقض مىكند ؛ چرا كه به روشنى بر استمرارِ بدون انقطاعِ وجود اين خلفاى دوازده گانه تا روز قيامت دلالت دارد اما مصاديق اين خلفا - / چنان كه خواهيم ديد - / مدت زيادى است كه منقطع شده است .
به همين دليل بايد معناى خليفه را در اين حديث بر معنايى اعم از كسانى كه مستقيماً متولى حكومت سياسى شدهاند و غير آنان حمل كرد . يعنى مقصود اين حديث جانشينى پيامبر صلى الله عليه و آله در امر وصايت بر دين ، ولايت بر امت و