خداوند متعال و پيامبرش ، اهل بيت عليهم السّلام را براى تربيت فرزندان امت اسلام و بيرون كشيدن آنها از انحرافات - به وسيلهء توجيه و ارشاد - آماده كرده بودند ، و تنها پاسخ دادن به نداى هدايت آنها در هر فرد كافى است تا عميقترين تأثير هدايت اهل بيت عليهم السّلام در آنان ايجاد گردد .
و آنگاه كه انحراف طىّ يك جريان منظم ، حساب شده و تأثيرگذار در جامعهء اسلامى به پيش بيايد سزاوار است كه مقابلهء با او نيز با محكوم كردن و از بين بردن عناصر تشكيلدهنده و نيروهاى تأثيرگذار آن صورت پذيرد . بايد تلاش كرد تا عناصرگمراهى كه از راه حق منحرف شدهاند در عمق وجود خود حق را احساس كنند و اگرچه در ظاهر از آن دورى مىكنند در باطن به آن باز گشته و معتقد شوند .
مىبينيم كه حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام در اين ميدان داراى مواضعى ارشادگرانه و هدايتگرانه براى بعضى از اتباع فرقههاى گمراه مىباشد . در همان حال مىبينيم كه آن حضرت بعضى از سمبلهاى اين فرق را درهم كوبيده و همگان را به شدت از پيروى آنان بر حذر مىداشتهاند تا آنان را از كار انداخته ، جلوى تأثيرگذارى آنها را در عامّهء مردم معتقد به ولايت اهل بيت عليهم السّلام بگيرند .
در آنچه از اين پس مىخوانيم بر مواضع امام عليه السّلام اوّلا در برابر فرقهء واقفيه و سپس در برابر فرقهء مفوّضه و آنان كه تحت تأثير اين فرق قرار گرفته بودند آشنا مىشويم .
1 . امام عسكرى عليه السّلام و فرقهء واقفيه
واقفيه گروهى بودند كه بر امامت حضرت امام موسى بن جعفر عليه السّلام توقف