و آتشسوزى بود كه اوضاع اقتصادى و اجتماعى را در بسيارى از شهرها كه رهبر اين حركت « صاحب الزّنج » بر آنها مسلط شده بود به اضطراب كشانيده بود ، قيام زنگيان از بصره آغاز شده و تا آبادان و اهواز و شهرهاى ديگر امتداد پيدا كرده بود .
نابود كردن اين حركت براى دولت عبّاسى هزينهء بسيارى دربرداشت ، به علاوه اينكه صاحب الزّنج بسيارى از لشكريان دولت عبّاسى را در چندين معركه شكست داد . اما دست آخر ، حكومت عبّاسى توانست آنان را سركوب نمايد « 1 » .
صاحب الزّنج كه على بن محمّد نام داشت ادّعا كرده بود كه منسوب به حضرت امام على عليه السّلام مىباشد ، اما حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام ادّعاى او را تكذيب نموده است ، از محمّد بن صالح خثعمى روايت شده است كه گفت : به حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام نامهاى نوشته و از مسائلى سؤال كردم و مىخواستم در رابطه با صاحب الزّنج كه در بصره قيام نموده بود نيز از آن حضرت سؤال كنم . . . آن حضرت در پاسخ مرقوم داشتند : صاحب الزّنج از ما اهل بيت نيست « 2 » .
اين عبارت حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام به روشنى بر عدم مشروعيت قيام صاحب الزّنج و عدم ارتباط آن با خط اهل بيت عليهم السّلام دلالت مىكند و اينكه وى شخصى دور از تقيّد به اصول اسلام بوده است .
هامش
( 1 ) . ر . ك الكامل فى التّاريخ 4 / 430 - 445 .
( 2 ) . كشف الغمّه 3 / 214 به نقل از كتاب الدّلائل .