هشام بن حكم از جمله ياران امام صادق عليه السّلام و امام كاظم عليه السّلام به شمار مىرفت كه در عرصهء مناظره سرآمد و برجستهترين آنان بود . هشام ، پس از وفات امام صادق عليه السّلام به امام كاظم عليه السّلام پيوست . وى شخصيت كمنظير و از عالمان بزرگ امت اسلامى و طلايهدار مدافعان از خط اهل بيت عليهم السّلام بود . هشام روزگار دراز ، به ويژه در عصر هارون الرشيد در دفاع از حق سخن گفت و تلاش كرد ؛ عصرى كه اختناق ، به تمام معناى خود بر جامعه حاكم بود و هر كس از فضايل اهل بيت عليهم السّلام سخن مىگفت ، هدف انتقام و شكنجه حاكميت قرار مىگرفت .
هشام در علم كلام تخصص يافت و از بزرگان متكلمان روزگار خود شد . « 1 » به دليل همين توانايى « يحيى بن خالد برمكى » مجلس خود را با وجود او رونق بخشيده ، سرپرستى مجالس كلامى خود را به او مىسپرد . « 2 »
هشام به منظور اثبات حقانيت مبدأ و اصول اعتقادى خود و بطلان تفكر عالمان ديگر اديان و مذهبها دليرانه پا به ميدان مناظرهء با آنان مىنهاد و هماره پيروزمند اين ميدان بود . او بارها با « عمرو بن عبيد » رهبر روحانى و دينى معتزله به مناظرهء پرداخت . از آنجا كه هشام در اثبات گفتهء خود استدلالى محكم و حجت و برهانى قاطع ارائه مىداد ، هارون الرشيد شيفتهء آن گفتوگوها بود و از پس پرده به مناظرهء هشام با ديگر عالمان گوش مىداد .
هشام و يحيى بن خالد برمكى در حضور هارون بودند . يحيى براى در تنگنا قرار دادن هشام به او گفت : « به من بگو آن هنگام كه على و عباس بر سر ميراث نزد ابو بكر رفته ، طرح دعوا كردند ، كدام يك از آن دو بر حق بود و كدام
هامش
( 1 ) . نك : ابن نديم فهرست / 263 .
( 2 ) . كشى / 225 475 / 280 حديث 500 ؛ الامالى 1 / 55 ؛ مرو الذهب 3 / 194 و 4 / 21 - 23 .