عبد الملك در سال 96 ه امت اسلام كمى روى آسايش ديد ، چرا كه او طى فرمانى كه صادر كرد دستور داد تا آل حجاج بن يوسف را مورد عقوبت قرار داده و همهء كارگزاران و واليان او را از كار بر كنار كرده « 1 » و همهء زندانيان حجاج را آزاد كرد « 2 » .
به نظر بعضى از تاريخنويسان در سال 99 ه و با روى كار آمدن عمر بن عبد العزيز آزادىها در مدت كوتاه خلافت او بيشتر شد چه آنكه وى مشكل ماليات كه آن را سنت ناپسند حكّام ناصالح مىدانست حل كرد « 3 » .
رفتار او با علويان با رفتار پيشينيانش مغاير بود ؛ وى در نامهاى به حاكم مدينه نوشت : « ده هزار دينار در ميان فرزندان على كه از فاطمهء زهرا عليهما السّلام هستند تقسيم كن كه دير زمانى است حقوق آنها پايمال شده است » « 4 » او فدك را كه خليفهء اول از اهل بيت عليهم السّلام مصادره كرده بود به امام محمد باقر عليه السّلام بازگرداند « 5 » و سنت زشت دشنامگويى به حضرت امام امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام را كه معاويه بنيان نهاده بود موقوف كرد « 6 » .
به دنبال تغييرات سياسى در زمينههاى فكرى همنوعى پيشرفت حاصل گرديد ، در اين شرايط جريانهاى فكرى مختلفى بروز كرده و مردم با رفع ممنوعيت تدوين احاديث نبوى به درس و بحث و تحصيل شناخت اسلامى
هامش
( 1 ) . ابن اثير ، تاريخ كامل 4 / 138 .
( 2 ) . تاريخ ابن عساكر 4 / 80 .
( 3 ) . تاريخ طبرى 8 / 139 و به نقل از آن تاريخ كامل 5 / 29 .
( 4 ) . مروج الذهب 3 / 194 .
( 5 ) . تاريخ كامل : 4 / 164 ، المناقب : 4 / 225 ، سفينة البحار : 6 / 494 به نقل از جلد چهارم بحار الانوار چاپ سنگى و 46 / 320 و 327 ، جزرى ، الكامل : 4 / 164 .
( 6 ) . ر . ك الفكر السامى 1 / 276 به نقل از صحيح مسلم ، تاريخ يعقوبى 2 / 223 و 235 و 305 ، شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد معتزلى 15 / 98 دربارهء لعن امام على و امام حسن و امام حسين عليهم السّلام در قنوت نماز معاويه ، تاريخ الخميس 2 / 317 .