عيينه ، يحيى بن سعيد در علم فقه ، اصول و تفسير قرآن كريم صاحب تخصّص گرديدند . چنان كه در علم شيمى نيز جابر بن حيّان كوفى صاحب تخصّص گرديد . و امّا در ميان اصحاب امام صادق عليه السّلام مفضّل بن عمر كه امام صادق كتاب مشهورى را كه به نام توحيد مفضّل معروف شده است براى او املا فرمودهاند ، در هستىشناسى تخصّص پيدا نمود .
هركدام از دانشجويان دانشگاه امام صادق در رشتهء خود به فعاليّت پرداخته و دست به تأليف و مناظره زدهاند . به نوشتهء سيّد حسن صدر كتابهاى نوشته شده توسّط شيعه در اين دورهء زمانى به ششهزار و ششصد كتاب رسيده است « 1 » .
در ميان اصحاب امام صادق عليه السّلام ، هشام بن حكم در فنّ مناظره از ديگران گوى سبقت ربوده بود و امام صادق عليه السّلام از مناظرات هشام خوشحال مىشد .
هنگامى كه امام صادق عليه السّلام خبر مناظرهء هشام را با رهبر معتزله عمرو بن عبيد شنيد ، و هشام به ايشان خبر داد كه بر عمرو بن عبيد پيروز شده است . امام عليه السّلام به وى فرمودند : « اى هشام ، چهكسى اين سخنان را به تو آموخته است ؟ » هشام گفت :
اى پسر پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله ، اين كلام بر زبان من جارى شد . امام صادق عليه السّلام فرمودند : « به خدا سوگند كه اين كلمات در صحف ابراهيم و موسى نوشته شده است » « 2 » .
از ديگر هدفهاى بزرگى كه امام عليه السّلام در اين دانشگاه در كنار ديگر تخصّصها داشتند ، بخشيدن روح جديدى به حركت اصلاحات فقهى خاصّ بود كه در كنار تفقّه در دين به شكل عامّ مطرح مىشد .
از اينجاست كه مىبينيم در اين دوران كتابهاى بسيارى در رابطهء با اصول
هامش
( 1 ) . تأسيس الشيعه لعلوم الاسلام 288 .
( 2 ) . الاحتجاج 2 / 125 - 128 .