مورچه نمىرسند . آيا نديدهاى كه چگونه مورچگان مانند مردم در هنگام كار به يكديگر كمك مىكنند ؟ آنها دانه را گرفته و به چند قسمت تقسيم مىكنند تا اينكه مبادا آن دانه در خانهء آنها سبز شده و خانهء آنها را ويران نمايد « 1 » . اگر در ميان لانهء آنها رطوبتى به دانهها برسد ، مورچگان آن دانهها را از خانه خارج كرده روى زمين پخش مىكنند تا خشك شود . مورچه هميشه خانهء خود را در جاى بلندى از زمين قرار مىدهد تا اينكه آبهاى جارى در خانهء او داخل نشده و او را غرق نكند . همهء اين كارهايى كه اين حيوان به انجام مىرساند ، بدون مدد عقل و برنامهريزى است .
بلكه خداوند تعالى او را اينگونه آفريده است « 2 » .
امام صادق عليه السّلام همچنين دربارهء دانشهايى مثل گياهشناسى ، ستارهشناسى ، شيمى ، فيزيك ، داروهاى گياهى « 3 » همچنان كه امام صادق عليه السّلام در فلسفه ، كلام ، مباحث امامت ، سياست ، شناخت ، فقه ، اصول ، حديث ، تفسير و تاريخ نيز سخنان بلندى دارد .
تعدادى از دانشجويان دانشگاه امام صادق عليه السّلام مانند هشام بن حكم ، هشام بن سالم ، مؤمن طاق ، محمّد بن عبد اللّه طيّار ، قيس ماهر و ديگران در مباحث كلامى تخصّص پيدا كردند .
و از ديگر اصحاب امام صادق عليه السّلام افرادى مانند زرارة بن اعين ، محمّد بن مسلم ، جميل بن درّاج ، بريد بن معاويه ، اسحاق بن عمّار ، عبد اللّه حلبى ، ابو بصير ، ابان بن تغلب ، فضيل بن يسار ، محمد بن حسن شيبانى ، سفيان بن
هامش
( 1 ) . اگر مورچه از سبز شدن بعضى از دانهها در خانهء خود خوف داشته باشد ، آن را به دو نصف تقسيم مىكند و دربارهء بعضى از دانههاى گياهان كه نصف آنها هم سبز مىشود ، مورچه آنها را به چهار قسمت تقسيم مىكند . مانند تخم گشنيز كه نصف آنهم سبز مىشود .
( 2 ) . توحيد مفضّل 66 ، بحار الانوار 3 / 61 و 62 / 102 .
( 3 ) . ر . ك شيخ باقر شريف قرشى ، حياة الامام الصّادق عليه السّلام 2 / 289 به بعد .