اى فضيل ، هركس از دوستان ما را ديدى ، سلام ما را به او برسان و به آنان بگو : من ( امام باقر ) مىگويم : من ضامن هيچيك از اعمال شما در نزد خداوند نيستم مگر آنچه را كه خود بهواسطهء ورع كسب كرده باشيد ، پس زبان خود را حفظ كنيد و دستان خود را از دستدرازى به آنچه ناشايست است بازداريد ، بر شما باد به نماز و روزه كه خداوند با صابران است « 1 » .
د . عمق بخشيدن به حياى درونى
پيش از اينكه نفس انسان با عوامل خارجى درگيرشده و از آنها تأثير بپذيرد ، موجبات تزكيه در خود نفس پنهان و موجود است . تزكيه تنها يك تئورى نظرى مبتنى بر كلمات نيست . بلكه گونهاى فعاليّت و رفتار در عرصهء عمل است كه بايد از داخل نفس انسان بجوشد و انسان براى رسيدن به اين مقام ناچار از داشتن نصيحتگرى ذاتى و درونى است كه او را از انجام كارهاى زشت بازدارد . اينجا است كه مىبينيم امام باقر عليه السّلام بر حيا و شرم بهعنوان يك دژ مستحكم در برابر هواهاى نفسانى و شهوات انسان كه از تاختوتاز بىحدّ و مرز آن جلوگيرى نمايد تأكيد دارند . امام باقر عليه السّلام در اين زمينه فرمودهاند : حيا و ايمان همواره باهماند . پس اگر يكى از آنها رفت ، ديگرى هم به همراه او خواهد رفت » « 2 » .
ح . شكستن انس و الفت ميان انسان و رفتار جاهلى
هنگامى كه انسان به راهوروش جاهلى عادت كرده به آن انس گرفت ، اين مسئله جزئى از كيان وجودى او شده ، نفسش بدان راضى و قلبش آن را قبول مىكند . به همين دليل انسان اگر بخواهد نفس خود را تزكيه نموده و آن را به
هامش
( 1 ) . تفسير عيّاشى 1 / 68 .
( 2 ) . تحف العقول / 217 .