بيماريهاى واگير
در مورد امراض واگيردار بايد گفت كه گيلان در اثر طاعون 1246 هجرى ( 31 - 1830 ) و وبائى كه در سال 1272 ( 1856 ) مجددا بروز كرد ويران گرديد . ميزان خرابى و مرگ و ميرى كه اين دو بيمارى به وجود آوردند چندان مهم نبود . بعد طاعون 1294 ( 1877 ) به شكل ملايمترى شيوع يافت ، و و با هم در سال 1310 ( 1892 ) و 1322 ( 1904 ) همه گير گرديد . بيمارى سيفليس در اثر جهالت مردم در امر واكسيناسيون وضع شومى به بار آورد .
زه كشيهائى كه به منظور دفع آب برنجزارها و باطلاقها صورت گرفته و هموار ساختن جادهاى كه براى عبور از جنگل باز كردهاند تا حدى در تقليل ناسالم بودن هواى گيلان مؤثر افتاده است . اين گونه جادهها گذشته از تأثيرى كه در بهبود وضع بازرگانى دارد در تهويهء هواى اين منطقه نيز مؤثر بوده است .
پيشرفت اوضاع گيلان تا حد زيادى مرهون اقدامات سپهدار اعظم است كه در سال 1318 هجرى ( 1900 ) اجراى طرح عظيم جادههاى اين منطقه را شروع كرد . سابقا سه راه اصلى در گيلان ديده مىشد ، مانند راه قزوين به ديلمان و لاهيجان ، و راه ساحلى مازندران به رودسر ، و راه ساحلى آستارا به گسكر . در 1019 هجرى ( 1610 ) بهزاد بيگ وزير گيلان ، فرمانى از شاه عباس داير به ترميم راهى كه از گيلان مىگذشت و از مازندران به رودخانهء ديناچال مىرسيد دريافت نمود . اين راه ادامهء راه مشهورى بود كه از جاجرم مىآمد و به نظر مىرسيد كه در ميان باطلاقها روى بسترى از زغال به ضخامت چند پا كه زير يك طبقه زمين سنگفرش قرار دارد عبور مىكند . اين راه از جنگل تا رانكوه مىرود ، يعنى از تميجان به ملاط و از آنجا به طرف لاهيجان ، رشت ، شهر گسكر و كرگانرود ، و از آنجا احتمالا به سمت كوهها مىرود تا پس از عبور