زمين شناسى - معدن شناسى
كوههائى كه حصار طبيعى گيلان را تشكيل دادهاند غالبا متعلق به دوران دوم مىباشند ، و تعداد كمى برجستگى نيز از دوران اول در ميان آنها ديده مىشود .
در طبقات اوليه كمى گرانيت ، گنيس ، كوارتز و فلدسپات وجود دارد .
طبقات دوران دوم ، غالبا آهكى با تركيبات بازالت مىباشند . مىگويند كه در نزديكى منجيل و ماسوله و مرز ولايت خلخال كه مجاور آن است زغال سنگ ، مس و آهن ديده مىشود و همچنين نزديك ولايت رودبار ذغال وجود دارد .
گزارش گروه مهندسان حفارى كانهاى ساحلى ايران كه در 9 - 1308 هجرى ( 1891 ) از اين ناحيه بازديد مىكردهاند نشان مىدهد ، كه اين كوهها به دقت بازديد نشدهاند .
خوچكو مىگويد كه در ناحيهء ديلمان جيوه به دست آوردهاند ، ولى در بازديدى كه خود از محل به عمل آوردم اين امر تأييد نشد . در نزديكى منجيل چشمهء آب گرمى است كه در آن آهن وجود دارد .
در رحمت آباد و درهء رودبار نيز تعدادى از اين چشمهها ديده مىشود .
در آق اولر
Aqevlar
كرگانرود چشمهء آب گرمى است كه در آن گوگرد وجود دارد .
هامش
مرداب انزلى مىريزد ، و نورود كه به درياى خزر وارد مىشود . اين رودها تقريبا همهء مزارع ميان سفيد رود و ساحل چپ رودخانه پير بازار را مشروب مىكنند .
وضع طبيعى اين رودها نشان مىدهد كه رشت مىتواند بازرگانى خود را با مناطق مجاور از راه آب همين رودها انجام دهد . رشت مركز ارتباطى همه راههاى آبى اين ناحيه است ، و به وسيلهء رودخانهاى كوچك كه به يكى از شعبههاى كوچك خمام رود مىرسد به مرداب انزلى متصل است ، و از همين راه مىتوان براى حمل كالا تا منجيل استفاده نمود . ( به نقل از حواشى خطى رابينو بر نسخهء چاپى خود )