گيلانى با بيانى آميخته به اغراق مىگويد : « اگر در بالاى يكى از كوههاى ما باشيد وجود شما دو نيم خواهد شد . نيمى از ريش شما كه به طرف ما برگشته است مرطوب خواهد بود ، و عطر گلهاى ما به آن خواهد رسيد ، در حالى كه نيمهء ديگر ، همانند خار و خسكى كه در بيابانهاى آنطرف كوههاى ما روئيده است به صورت غبار در مىآيد . »
رودخانهها
شايد هيچ نقطهء جهان به قدر ولايات جنوبى درياى خزر از جويبار و رودخانه بهرهمند نباشد . در اينجا تعداد بيشمارى رودخانه وجود دارد كه سرچشمهء آنها مانند ديگر رودها در كوهستانها نيست ، و از آب برنجزارها تشكيل مىگردد . تنها بيش از چهل و پنج رودخانه به مرداب انزلى مىريزد .
سفيد رود « 1 »
مهمترين رودخانههاى گيلان سفيد رود است كه دنبالهء قزل اوزن يا ماردوس
Mardus
مىباشد . اين رود از كردستان سرچشمه مىگيرد و پس از پر آب كردن نهرهاى بسيارى كه مزارع رشت و لاهيجان را آبيارى مىكنند تقريبا در 65 كيلومترى شمال شرقى رشت به درياى خزر مىريزد .
هامش
( 1 ) سفيد رود از سفيد خاله در جنوب امامزاده هاشم تا دريا ، در بسترى از رس لغزان كه مانع بستن پل بر روى رودخانه است ، جريان دارد . مىتوان در نقاط زيادى از طول رود ، در گدارها ، از رودخانه عبور نمود . در نقاطى كه رودخانه عميق است مردم كالاى خود را با قايق به نقاط پائين رودخانه مىرسانند . با وجود بارانى كه در اين منطقه مىبارد مزارع گيلان به آب سفيد رود احتياج دارد و از آن استفاده مىكنند از اين جهت سفيد رود با رودخانههائى كه به سبب داشتن بستر پست براى آبيارى مفيد نيستند فرق مىكند . سفيد رود از سفيد خاله تا دريا در سطح زمين جريان دارد ، و تعداد زيادى رودخانههاى كوچك از آن جدا مىشود كه آب آنها منابعى براى آبيارى مزارع رشت و لاهيجان مىباشد . در ميان اين رودخانهها مىتوان از خمام رود نام برد كه به