زندگى مىكنند . تمام خانهها بدون استثنا از جگن ( نوعى نى ) ساخته شده است . به دلايل زيادى كه جاى شگفتى باقى نمىگذارد به نظر مىرسد كه قدمت اين بندر بيش از پنجاه سال نمىباشد ، به سبب اينكه بناهاى آن با چنين وسيلهء سادهاى ساخته شده ، حريق در آنجا خسارت زيادى ببار آورده است . كلبهها يا دكانهاى چوبى اين بندر در معرض همه نوع رطوبت ناشى از اختلافات جوى مىباشد ، و چون اين رطوبت بدون هيچ واسطهاى به آنها مىرسد نمىتواند بىضرر باشد . كليساى ارامنه در ميان دو قسمت قديم و جديد شهر واقع شده است . تعداد ساختمانهاى اين بندر بطور كلى به 300 مىرسد . در دكانهاى بازار ، معمولا همه نوع وسايل زندگى و كالاهاى مربوط به ايران و حاجى طرخان ( آستارا خان ) فروخته مىشود . معمولا اين وسايل اجناس ته ماندهاى است ، كه دكاندارهاى رشت نمىتوانند آنها را در دكانهاى خود به فروش برسانند .
شهر در طول ساحل امتداد مىيابد ، و به صورت جادهء طويلى است كه به وسيلهء چندين جاده قطع مىشود و اين همان جائى است كه خليج شروع مىشود و در زير انزلى به دو شاخه كه به هم متصل است تقسيم مىگردد . آب عدهاى از رودخانهها به اين خليج مىريزد . اين خليج تقريبا انزلى را به صورت جزيرهاى در آورده است كه شامل تعداد زيادى دهكده مىباشد . عدهاى از مردم از طريق كشاورزى و عدهء ديگر از راه قايقرانى امرار معاش مىكنند . مراسم مذهبى هر روز در كليساى آنجا كه داراى كشيشى هست اجرا مىگردد . با كنسول يك دسته يعنى تقريبا سى نفر سرباز و يك جراح همراه است . خاك انزلى ماسه است و همين خاك است كه ساختمان بناها را به صورتى محكم و سخت در مىآورد ولى از طرف ديگر در فصل پائيز اين منطقه بارانهاى فراوانى دارد . »
خسرو خان گرجى كه در سال 1230 هجرى ( 1815 ميلادى ) حكومت گيلان را داشت بناهاى زيادى در آنجا ساخت كه از جمله مىتوان پارك توپخانه ،
ولايات دارالمرز ايران ( گيلان ) ( فارسى ) — صفحة 151
مساهمون: ياسنت لويى رابينو
ص١٥١