در ساير دعاوى ، ادّعا بدون بيّنه و شاهد پذيرفته نيست ، همچنين خداوند اين داعيه ايمان را هم پذيرفته نميداند مگر به دو شاهد ، از دل و اندام ، پس نزد خدا ثابت نشود مگر به اين دو ، و امّا نزد مردم ، تنها اقرار و عمل ظاهرى براى حكم بايمان آنها را بس است ، همچنان كه در ساير دعاوى گاهى موقع ضرورت به يك شاهد و يك سوگند ، اكتفا مىشود ، پس ايمان سه جزء دارد ، و ايمان واقعى جز با گرد آمدن اين اجزاء صورت نگيرد بنا بر اين ، ايمان در اين جهت شبيه دعاوى است چون در آن هم سه چيز لازم است ، ادّعا و دو شاهد ، و ممكن است كه اصل در ايمان امر قلبى باشد ولى چون امر قلبى براى مردم ظاهر نميشود مگر باقرار و عمل از اين جهت خداوند آن دو را از اجزاء ايمان يا شرائط و لوازم آن قرار داده ، ( و قد اصاب ) يعنى درست حكم كرده است .
56 - على بن ابراهيم از . . . از عبد اللَّه بن سنان روايت كند كه از حضرت صادق عليه السّلام سؤال كردم ، در باره مرديكه گناه كبيرهاى را انجام ميدهد و مىميرد آيا از اسلام بيرونست ؟ و اگر عذاب شود ، عذابش همچون عذاب مشركين ( هميشگى ) است يا زمان محدودى دارد ، و عذابش پايان مىيابد ، فرمود هر كس گناه كبيرهاى را انجام دهد و او را حلال پندارد از اسلام بيرونست و عذابش شديد است ، و اگر بگناه خويش اعتراف كند ، و با همان گناه بميرد ، از ايمان بيرون است ، ولى از اسلام بيرون نشده و عذابش سبكتر از اوّلى است . « 1 » دنباله و شرح :
مرحوم شهيد ثانى در كتاب حقائق الايمان ميفرمايد : بنا بر قولى اسلام و ايمان يكى است ، و بقول ديگر جدا باشند ، و ظاهرا مقصود آنها كه گفتهاند يكى است ، از نظر مصداق خارجى است نه از نظر مفهوم و معنى ، ولى از گفتار جمعى از اصوليّين بدست آيد كه بحسب مفهوم نيز يكى هستند آنجا كه گويند
هامش
( 1 ) سوره حجرات آيه 13 .