است ، و دوستىء ايشان ما را واجب و لازم است ، و بذان اعتقاد داريم ، ديكرى را امام دانيم ، چه اكر أبى علىّ دعوى امامت كند ، با وجود شرف نسب ، و شهرت و فضل او ، ما ازو بيزار شويم ، چنانچ از جعفر بن علىّ كذّاب « 1 » بيزار شديم ، بسبب دعوىء امامت كردن او .
پس أبو مسلم كفت : من از اعتقاد و كفتار شما در تعجّبم . و أبو مسلم را مذهب ؛ مذهب اعتزال « 2 » بوده است » .
و أبو على را بقم ، بريهه و امّ كلثوم خذاى عزّ و جل روزى كرد و بداد ، و بعد از ايشان أبو عبد اللّه احمد در وجود آمد ، در ماه شوال ، سنهء احدى عشر و ثلثمائه هجريّه « 3 » .
و أبو على بقم وفات يافت ، روز يكشنبه ، روز ارديبهشت « 4 » ماه ارديبهشت ، سه روز از
هامش
( 1 ) . مقصود جعفر كذاب ابن على بن محمّد بن على الرضا عليهما السلام است .
( 2 ) . معتزله يكى از مذاهب كلامى مهم اهل سنت بشمار مىرود ( در مقابل مذهب اشاعرة و اهل حديث ) و از ويژگيهاى آن جنبههاى تفكرات عقلانى و عقلگرايى و استنباط احكام از راه اعتماد بر قواعد عقلى و منطقى است ، تاسيس اين مذهب اعتقادى در اصول دين را به و اصل ابن عطا ( 80 - 131 ه ) در بصره نسبت دادهاند . اوج اقتدار و شكوفايى اين مذهب در قرن سوم و چهارم هجرى ، و بويژه در دوره مأمون عباسى و دوره حكومت آل بويه بود ، و بعدها با تسلط اهل حديث و اشعريان بر دربار خلافت از شوكت و اقتدار معتزله كاسته شد ، و بتدريج انديشه آنان از ميان اهل سنت رخ بربست ، و هماكنون تنها برخى از فرقههاى زيديه در اصول اعتقادى تابع مذهب اعتزال مىباشند . امروزه ميراث گرانقدر بر جاى مانده از آنان مورد توجه انديشمندان مىباشد ، اركان اعتقادى معتزله در برخى موارد ( بويژه در مباحث عدل و توحيد ) نزديكى و تشابهات و داد و ستدهايى با اصول اعتقادى اماميه دارد .
( 3 ) . سال 311 هجرى .
( 4 ) . بر طبق تقويم ايران باستان ( زرتشتى - اوستايى ) ، روز سوم از هر ماه به نام ارديبهشت مىباشد ، نگاه كنيد به : ( گاهشمارى و جشنهاى ايران باستان : ص 641 ) ، از اين رو بر طبق گفته