1 . آيات
در قرآن مجيد بارها كلمهء آيات ( مفرد آن آيه ) به كار رفته است كه معناى عادى آن « نشانهها » به معانى مختلف و مرتبط با همديگر است . براى شرح و بيان بهتر ، چهار نوع كاربرد يا اطلاق اين كلمه را بايد از هم تميز داد . 1 ) پديدههاى طبيعى ، آيات / نشانههاى قدرت و نعمت خداوند هستند . 2 ) رويدادها يا موضوعات مرتبط با كار پيامبر خدا كه ناظر به تأييد صدق و صحت نبوت هستند . 3 ) آيات / نشانههايى كه پيامبر مىخواند . 4 )
آيات / نشانههايى كه بخشى از قرآن يا كتاب الهى هستند .
1 . در بعضى بخشها كه احتمالا متعلق به وحى اوليهء مكى است گفته شده است كه براى انسانها « مايههاى عبرتى در زمين هست . . . و نيز در وجود خودتان » ، ( ذاريات ، 21 ) ؛ يا « بىگمان در آسمانها و زمين مايههاى عبرتى براى مؤمنان هست » ، ( جاثيه ، 3 ) .
همچنين گفته شده است كه پديدههاى گوناگون در ميان آيات الهى هست ( سورهء فصّلت ، آيهء 37 ، 39 ؛ سورهء شورى ، آيهء 29 ، 32 ) . غير از ياد كرد اختصاصى پديدهها به عنوان آيات الهى ، بخشهاى بسيارى هست كه در آنها پديدههاى طبيعى و مربوط به حيات انسانى به عنوان شواهد قدرت الهى يا نعمتهايى كه او به انسانها ارزانى داشته ، توصيف شده است . اگرچه اين بخشها داراى كلمهء « آيه » [ - نشانه / مايهء عبرت ] نيست ، ولى آنها را در پرتو آياتى كه نقل شد ، بايد بخشهاى آيهنما يا عبرتنما تلقى كرد . اينگونه بخشهاى آيهنما / عبرتنما نوع مهمى از مواد و محتويات قرآنى است . پديدههايى كه غالبا و كرارا ياد مىشود ، عبارتند از : آفرينش آسمانها و زمين ، آفرينش انسان ، استفادههاى گوناگون و نعمتهايى كه انسان از حيوانات مىگيرد ، در پى يكديگر آمدن شب و روز ، درخشيدن خورشيد و ماه و ستارگان ، گردانيدن بادها ، فرستادن باران از آسمان ، احياى زمين پژمرده و روييدن گياه و غلات و ميوهجات ، حركت كشتىها بر روى درياها و استوارى كوهها ، و آنچه كمتر ياد و نقل مىشود عبارت است از : سايهها ، رعد ، برق ، آهن ، آتش ، شنوايى ، بينايى ، فهم و عقل . در چهار آيه ( بقره ، 28 ؛ يونس ، 4 ؛ حج ، 66 ؛ روم ، 40 ) كه متعلق به دورهء مدنى يا مكى متأخر است ، بعث و نشور انسان هم جزو آيات الهى ياد شده است .
برشمردن اين آيات كه در خلقت طبيعت يا انسانها هست ، اهداف گوناگونى را