آن شرايطى كه بيان كردهايد ، در غير معصومين ( عليهم السّلام ) يافت نمىشود . از اين رو از ائمّه ( عليهم السّلام ) وارد شده است : « چگونه مىتوانيد بهترين امّت باشيد ، در حالىكه در بين شما افرادى هستند كه فرزند رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در جمع آنان كشته شد » .
* * *
[ 173 ] آيهء دوّم :
« وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ ، وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
« 1 »
»
؛
« بايد از شما مسلمانان ، برخى كه داناتر و با تقوىتر هستند . خلق را به سوى خير و صلاح دعوت كنند و مردم را به نيكوكارى امر و از بدارى نهى كنند و اينان كه به حقيقت واسطهء هدايت خلق هستند ، در دو عالم در كمال خوشبختى و رستگارى خواهند بود » .
اين آيه صراحت در امر به معروف و قيام به تبليغات مىباشد . با اين آيه استدلال كرده است ، آنكه به وجوب كفايى اعتقاد دارد ، چون كلمهء « و من » در اينجا براى تبعيض مىباشد ، گفته شده است : « من » جهت تبيين مىباشد و اين سخن ضعيف است ، چون بيان به مبّيّن پيشى نمىگيرد ولى اگر براى تبعيض باشد ، صراحت در دعوت و تبليغ مىباشد و اين آيه معارض با عمومات قرآن و مطلقات آن مىباشد .
1 - « امر و نهى » از وظايف علما و آگاهان مىباشد ، چون فرد نادان و جاهل چه بسا به منكر امر مىكند و از معروف ، نهى مىنمايد و چهبسا در مذهب امر منكر بوده باشد ولى در مذهب مأمور ، منكر نبوده باشد . به اين صورت كه : مسئلهء فرعى بوده باشد ، جايز است مجتهدان در آن با هم اختلاف داشته باشند و فرد جاهل گاهى در جايگاه نرم ، خشن و گاهى در جايگاه نرم و ملايم صحبت كند .
2 - تكليف امر به معروف و نهى از منكر متوجّه افرادى مىگردد كه تأثيرى در حال آنان داشته باشد يا به اين علّت كه نمىداند مرتكب آن عمل مىشود ، يا به صورت اضطرار و بدون تعهّد در منكر قرار گرفته است يا شبههاى بر او عارض شده است ، امّا كسى كه از روى عمد و قصد وارد منكرى شده است ، امر و نهى او واجب نيست ، بلكه اگر ضررى تحقّق پيدا كرد يا از آن ترسناك گرديد ، امر به معروف و نهى
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 104 .