6 - بر اين اشخاص سلام جايز نيست . 1 - كسى كه مشغول بازى نرد و شطرنج است . 2 - كسى كه در حال تغنّى است . 3 - كسى كه از باب لهو و بيهودهكارى كبوتر باز است و آن را به پرواز در مىآورد . 4 - كسى كه مشغول انجام گناه است . 5 - سلام بر زن نامحرم و اگر به زن نامحرم سلام نمود ، ردّ سلام بر زن واجب است ، منتهى قصد إنشاء لازم نمىباشد . « 1 »
7 - در سلام نمودن سزاوار است مراتب و مقامات اشخاص مراعات شود ، ايستاده بر نشسته ، رونده بر غير رونده ، سواره بر پياده سوار بر اسب ، سوار بر الاغ را و كوچك بر بزرگ ، بايد سلام نمايد و عكس آن از باب پيروى از رفتار رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) است كه بر كودكان سلام مىفرمود : جايز است .
8 - همان طورى كه گفتيم ، جواب سلام بر شخص نمازگزار واجب است . اگر نمازگزار با ردّ سلام ، خللى در نمازش به وجود آورد ، آيا نمازش باطل است يا خير ؟ بعضى از علماى معاصر گفتهاند باطل نيست و بعضى ديگر گفتهاند ، نمازش باطل مىشود ( يعنى نمازش را بايد از سر بگيرد ) اينقول قوى به نظر مىرسد . چه بسا بعضىها قائل به تفصيل شده باشند : اگر در هنگام ردّ سلام ، زبانش مشغول قرائت و يا ذكر باشد ، نمازش باطل است و اگر چنين نباشد ( مثلا در حال حركت از سجدهء دوّم به ركعت بعدى است كه زبانش مشغول به چيزى نمىباشد ، از فرصت استفاده مىكند و فورا بگويد « سلام عليكم » كه نه خللى ايجاد مىشود و نه لطمهاى وارد مىگردد ، باطل نخواهد بود . اين تفصيل خيلى از حقيقت دور نيست .
مطالب مذكور در فرضى است كه سكوت نمازگزار ، خيلى طولانى نباشد و اگر سكوت طولانى شود و از حدّ معمول ، خارج گردد ، به طور يقين ، نمازش باطل مىشود .
9 - در حال نماز يا ردّ سلام با جملهء غير از « سلام عليكم » ( مثلا عنّى هكذا ) جايز است يا خير ؟ بعضىها گفتهاند جايز است ، به دليل اينكه جواب سلام يك نوع دعا كردن است و دعا با هر لفظى باشد و بخواهد ، جايز خواهد بود . بعضىها گفتهاند جايز نيست ؛ چه آنكه اوّلا : به آن جهت كه اين قبيل پاسخها از الفاظ قرآن محسوب نمىشود و از الفاظ معمولى انسانهاست و در نماز جايز نمىباشد و ثانيا لفظ غير سلام عليكم دعا به حساب نمىآيد و بلكه ردّ سلام است . اين قول دوّم اولى و بهتر است .
[ 64 ] آيه دوّم :
« قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيايَ وَ مَماتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ ، لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِذلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ
« 2 »
»
؛
هامش
( 1 ) . الكشاف ، ج 1 ، ص 544 ، سورهء نساء ، ذيل آيهء 86 .
( 2 ) . سورهء انعام ، آيهء 163 .