است كه فرمود : « منظور از « تحية » در آيهء مباركه ، اعمّ از سلام و غير سلام ، نيكى و احسان ، مىباشد » . « 1 »
« حَسِيباً »
حسيب يا به معناى حفيظ ؛ يعنى : حافظ و نگهبان هر چيزى است و يا به معناى محاسب و حسابگر مىباشد ؛ يعنى : شما را در ارتباط با تحيّت ، مورد محاسبه قرار مىدهد .
مسائلى چند :
1 - سلام نمودن ، از مستحبّات تأكيد شده ، مىباشد و جواب سلام واجب است ، به دليل صيغهء امر
« فَحَيُّوا »
كه دلالت بر وجوب دارد . البتّه وجوب جواب سلام كفائى مىباشد ، زيرا اوّلا : أصالة البرائة وجوب عينى آن را نفى مىكند و ثانيا مقصود از « وجوب جواب سلام » اين است كه جزاى سلام كردن داده مىشود ، با جواب دادن يك نفر مقصود حاصل مىگردد . ثالثا حديثى وارد شده است كه از آن حديث ، وجوب كفائى استفاده مىشود .
اين در صورتى بود كه بر جماعتى سلام كرده باشد و اگر بر يك نفر سلام كند ، واجب است كه آن يك نفر ، عينا و شخصا جواب سلام بدهد .
2 - جمهورى از فقها و مفسّرين اتّفاق دارند بر اينكه اگر سلام كننده بگويد « سلام عليكم » در جواب اگر بگويد « سلام عليكم و رحمة اللّه » جواب به مثل است و اگر « و بركاته » را اضافه نمايد ، بهتر خواهد بود و هرگاه « سلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته » ؛ « سلام و رحمت و بركات الهى بر شما باد ! » بگويد ، بالاتر از آن چيزى نيست كه در جواب اضافه نمايد .
3 - ابن عبّاس فرموده است : منظور از قول خداوند
« بِأَحْسَنَ مِنْها »
يعنى جواب بهتر را به مسلمانان بدهيد و منظور از قول خداوند
« أَوْ رُدُّوها »
جواب به مثل را براى اهل كتاب بدهيد ، يعنى عين سلام را ردّ كنيد و چيزى اضافه نكنيد ، مىباشد . و جز ابن عبّاس هم گفته است
« أَوْ رُدُّوها »
نيز براى مسلمين است و امّا براى اهل كتاب « عليكم » و يا « و عليكم » جواب بدهيد ، چه آنكه ممكن است اهل كتاب « السّام عليكم » « مرگ بر شما باد ! » بگويد و « عليكم » يعنى بر شما باد !
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 85 .