به جملهء مذكور بر جايز بودن دعا ، در تمام حالات و در حال نماز ؛ براى دين و دنيا ، براى خود و برادران ايمانى و براى شخص معيّنى استدلال شده است . و اين استدلال دور از واقع ، نيست ، به دليل عام بودن قول خداوند : « پروردگارتان فرموده است كه مرا بخوانيد تا خواست شما را اجابت كنم ، كسانى كه از عبادت من تكبّر مىورزند ، بهزودى با ذلّت وارد دوزخ مىشوند » .
5 - محمّد بن مسلم و حمران بن اعين از امام باقر و امام صادق ( عليهم السّلام ) روايت كردهاند كه منظور از « تبتيل » در آيه مورد بحث ، بالابردن هر دو دست به سوى خداوند و تضرّع و التماس به سوى او است ، امكان دارد دستها را به سوى خداوند بالا بردن ، نشانهء « تبتيل » همين است ( از ما سواى خداوند منقطع شود و اعمالش را فقط به خاطر او بهجا آورد و غرق در اخلاق گردد ) .
6 - بعضىها گفتهاند منظور از قول خداوند كه فرمود : « در سحرگاهان استغفار مىكردند ، نماز شب است و بعضىها گفتهاند مقصود همان استغفار آخر نماز « وتر » است ( كه چهل مؤمن را دعا كند و براى آنها طلب بخشش نمايد ) .
قول خداوند : كه فرمود : « آنها كمى از شبها را مىخوابيدند و در سحرگاهان استغفار مىكردند » ، به همين معنا مىباشد .
بهتر و سزاوارتر آنست كه قول مزبور « و بالأسحار هم يستغفرون » بر معناى حقيقى آنكه « طلب بخشش » است ، حمل گردد و اينكه خصوص استغفار در سحر را كه در آخر شب واقع مىشود در آيه مطرح نموده است ، به اين دليل است كه عبادت در آخر شب زحمت و مشقت دارد و نفس انسان به خاطر فارغ بودن از فكر خوردنى و خالى بودن معده از آن ، صفاى ديگرى دارد و با تمام وجود متوجّه حضرت خداوند سبحان است .
و كلمهء « ما » در
« ما يَهْجَعُونَ »
« 1 » زائد است . يعنى : « در قسمتى از شب مىخوابيدند و يا كمى از شب را مىخوابيدند » . بعضىها گفتهاند « ما » مصدريّه است و يا موصوله مىباشد ، بنابر مصدريّهبودن معنا چنين است : خوابيدنشان در كمى از شب بوده است و بنابر موصولهبودن ، يعنى « آن مقدار از شب كه در آن ، مىخوابيدند » .
هامش
( 1 ) .« يَهْجَعُونَ »از مادهء « هجوع » به معناى خواب شبانه است .