بالايىاش « نكعه » 10 [ ناميده مىشود ] و به اندازهء يك انگشت است ، رويش نقطههاى سرخ وجود دارد ، خود آن تلخ است . پايينتر از نكعه ، سوقه 11 قرار دارد و اين خوشمزهترين و شيرينترين بخش است . خود آن شبيه عضو خر 12 و بر دو نوع است :
سرخ شيرين و سفيد تلخ . آن زير ارطى پديدار مىشود ، نكعهاش بسيار شبيه گلآذين بستانافروز است و آن از جنس كماة 13 است .
يكى از روايان دانشمند مىگويد كه طرثوث گياهى است به درازاى يك ارش ، برگ ندارد و آن گويى از جنس كماة است .
[ راوى ] ديگر مىگويد : اين گياهى سرخرنگ است كه زير ريشه « رمث » پديدار مىشود ، از جنس قارچهاست و آن را خشك مىكنند 14 ؛ ميوهاش را « نكعه » مىنامند .
* [ مؤلفى ] ديگر مىگويد كه طرثوث سرخ شيرين و سفيد تلخ وجود دارد . آن زير ارطى مىرويد ، نكعهاش به رنگ سرخ و به اندازهء يك انگشت است ، رويش نقطههاى سرخ وجود دارد و آن تلخ است 15 .
رازى : جانشين طراثيث براى بستن شكم و بند آوردن خون نيم وزن آن پوسته تخممرغ سوخته 16 و شسته ، نيم وزن 17 مازو و يك دهم [ وزن ] آن [ صمغ ] عربى است .
( 1 ) . جمع طرثوث -
Cynomorium coccineum L .
؛ ابو منصور ، 388 ؛ ابن سينا ، 305 ؛ ميمون ، 174 ؛ عيسى ، 10 65 . در اينجا نبود تصحيح نهايى مؤلف آشكارا ديده مىشود : 1 ) عنوان جديد « طرثوث » در ميانههاى توصيف طراثيث ، 2 ) نقل از ابو حنيفه دوبار تكرار شده است ( نك . يادداشت 13 ) .
( 2 ) . نسخهء الف : هيوز ، نسخهء فارسى : هيور .
( 3 ) . نسخهء الف : خيوز ، نسخهء فارسى : خبوز .
( 4 ) . بدل عصارة القرظ ، بايد خواند بدل عصارته القرظ . تعلق قطعهء * 4 به اين عنوان مورد ترديد است .
دربارهء جانشينهاى طراثيث بار ديگر در پايان عنوان گفته شده است كه با ديگر منابع - ابن سينا ، ابن بيطار ، محيط اعظم مطابقت دارد .
( 5 ) . قيسارون - يا يونانى ؛
Low , pf .
، 127 .
( 6 ) . حيض سمر البكور ، قس . شمارهء 569 مكرر ، يادداشت 4 .
( 7 ) . اين واژهء در نسخه اصلى مانند يك عنوان جداگانه ذكر شده است ، نك . يادداشت 1 .
( 8 ) . يا پوكى - الرخاوة .
( 9 ) . فى ابّانه ، يعنى در فصلش به صورت تازه .
( 10 ) . نكعة ، قس . لسان العرب ،
VIII
، 363 .
( 11 ) . السوقة ، قس .
Lane
، 1472 .