( 11 ) . نك . شمارهء 133 .
( 12 ) . ديوسكوريد ،
III
، 45 ؛ ابن سينا ، 140 و ابن بيطار ، جامع ، 154 : « بيخ او را بشكافند » .
( 13 ) . نك . شمارهء 59 .
( 14 ) . نك . شمارهء 615 .
242 . جاويزن 1
- سنگ صفرا
معرّب گاوروژن 2 است .
فزارى گويد : او را به لغت عرب خرزة البقر 3 گويند و به پارسى مهره زهره گاو 4 گويند ، به سندى گاوروين 5 و به هندى روين 6 گويند .
[ جاويزن ] چيزى است كه در زردى مشابهت دارد به زردى بيضهء مرغ . او در ميان زهرهء گاو باشد چنانكه « حجرة التيس » 7 در زهرهء بز كوهى 8 . چون گاو را بكشند زهرهء او بشكافند و جاويزان از او بيرون كنند . مقدار او از يك دانق باشد تا چهار درهم . او بيشتر در زهرهء گاو هندى 9 باشد . اول كه از زهرهء گاو بيرون آيد محكم نباشد ، چون زمانى او را در دهان بدارند ، محكم شود .
( 1 ) . معرّب گاويزن فارسى (
II , Vullers
، 947 ) كه ظاهرا از گاىرون
( g 'e - ron )
هندى مىآيد (
Platts
، 894 ) . از ديگر آثار داروشناسى فقط محيط اعظم از اين ماده به نام گاوروهن ( محيط اعظم ،
IV
، 20 ) و گائىروهن ( محيط اعظم ،
IV
، 24 ) نام مىبرد . بيرونى در الجماهر خود ( 191 ) از جاويزن نيز نام مىبرد .
( 2 ) . گاوروژن ، نك . يادداشت 1 .
( 3 ) . خرزة البقر - « منجوق گاو » ؛ قس .
I , Dozy
، 361 ؛ ميمون ، 123 .
( 4 ) . قس .
II , Vullers
، 947 .
( 5 ) . نسخهء فارسى : گاوروين ،
Platts
، 894 : گاورون
( g e - ron )
.
( 6 ) . روين ، در اينجا ظاهرا واژه « گاو » يا « گاى » حذف شده است .
( 7 ) . حجر التيس - پادزهر ، نك . شمارهء 320 .
( 8 ) . بز كوهى .
( 9 ) . گاو هندى .
243 . جبن 1
- پنير
ليث و ابو عبيد گويند جبنّ به تشديد « نون » است و يكى را از او جبنّه گويند .
ابن السكّيت گويد : اين جبنه به ضم « جيم » و سكون « باء » است .