نوشت .
[ 1 / 380 ] قرطبى گويد : در مصنّف ابو داوود آمده است كه شعبى ، ابو مالك ، قتاده و ثابت بن عماره گفتهاند : « پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
را ننوشت تا اين كه سورهء نمل نازل گرديد . » « 1 »
[ 1 / 381 ] وى گويد : حسن نيز گفته است :
« « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
در هيچ جاى قرآن نازل نشد ؛ مگر در سورهء " طس " :
« إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
. » « 2 »
پاسخ اساسى ، آن است كه گزارشهاى ياد شده ، روايات مرسلى هستند كه اعتبارى ندارند .
[ 1 / 382 ] مسلم از انس روايت كرده است كه وى گفت : « پشت سر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ، ابوبكر ، عمر و عثمان نماز گزاردم . آنان با
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
آغاز مىكردند و
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
را نه در آغاز و نه پايان قرائت ، ذكر نمىكردند . »
[ 1 / 383 ] نيز از او نقل شده است : « از هيچ يك از آنان ، قرائت
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
را نشنيدم . » « 3 » در حاشيهء صحيح مسلم آمده است : « معنايش اين است كه آنان بسمله را آهسته مىخواندند ؛ چنان كه استعاذه را آهسته مىگفتند . نيز مقصود از اين كه آنان با الحمد للَّهآغاز مىكردند ، همين معناست . » دليل بر اين تأويل ، روايت خود انس است كه گويد : « پشت سر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ، ابوبكر و عمر نماز گزاردم ؛ از هيچ يك از آنان نشنيدم كه
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
را بلند بخواند . » « 4 »
هامش
( 1 ) . قرطبى ، ج 1 ، ص 92 . نيز بنگريد به : ابو داوود ، ج 1 ، ص 182 .
( 2 ) . قرطبى ، ج 1 ، ص 95 .
( 3 ) . همان . نيز بنگريد به : مسلم ، ج 2 ، ص 12 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 18 ، وى آن را از انس ، به نقل از صحيحينروايت كرده ؛ كنز العمّال ، ج 8 ، ص 118 .
( 4 ) . قرطبى ، ج 1 ، ص 96 .