راست منحرف كن ، آن گاه طنين نون را به گوش من برسان « 1 » ؛ حاء را [ هنگام نگارش ] بچرخان ؛ صاد را درشت بنويس ؛ عين را مايل بنگار ؛ كاف را بشكاف ؛ فاء را بزرگ بنويس ؛ لام را شمرده بنگار ؛ باء و تاء و ثاء را روان ساز ؛ زاء را استوار نوشته ، انتهاى را كج كن . قلمت را پشت گوش خود بگذار تا بهتر به يادت بماند . » « 2 »
[ 1 / 393 ] نيز حضرت به كاتب خود عبيد اللَّه بن ابى رافع فرمود : « دوات خود را ليقه كن ؛ شكاف تراشيده شدهء قلم خود را بلند كن و بين سطرها فاصلهانداز و حروف را نزديك به هم بنويس . » « 3 »
[ 1 / 394 ] ديلمى روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به يكى از كاتبان خود فرمود :
« دوات را ليقه كن ؛ [ نوك ] قلم را كج كن ؛ دندانهء آغازين باء را بلند بنگار ؛ دندانههاى سين را با فاصله بنويس ؛ ميم را كور نكن ؛ " اللَّه " را زيبا ساز ؛ " الرحمان " را بكش ؛ " الرحيم " را نيكو بنويس ؛ و قلم خود را پشت گوش چپ خود بگذار تا بهتر به ياد آورى . » « 4 »
[ 1 / 395 ] خطيب در جامع از زهرى روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از كشيدن
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
نهى كرد ؛ « 5 » يعنى از كشيدن باء تا ميم و نگذاشتن دندانههاى سين بين آن دو ، نهى كرد ؛ چنان كه در حديث بعدى مىآيد .
[ 1 / 396 ] سلفى از ابن عباس روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : « باء را تا ميم نكش ؛ مگر آن كه سين را دندانه دهى . » « 6 »
[ 1 / 397 ] ديلمى در مسند الفردوس و ابن عساكر در تاريخ دمشق ، از زيد بن ثابت روايت كردهاند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : « هنگام نوشتنِ
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ
هامش
( 1 ) . [ نون را كاملًا نيمدايره بنگار . ]
( 2 ) . كنز العمّال ، ج 10 ، ص 313 .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . همان ، ص 314 . نيز بنگريد به : منية المريد ، ص 203 و 204 ؛ الفردوس بمأثور الخطاب ، ج 5 ، ص 394 .
( 5 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 27 ؛ الجامع ، ج 1 ، ص 411 .
( 6 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 27 .