عليهم غير المغضوب عليهم و غير الضالين . » « 1 »
گويا گزارش اين قرائت از اعمش ، ناشى از اشتباه راوى است ؛ چرا كه :
[ 1 / 126 ] همين حديث را ابن ابى داوود با اسناد به اعمش از ابراهيم از اسود و علقمه روايت كرده است كه آنها گفتند : « از عمر بن خطاب اين قرائت را شنيديم :
" صراط من أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم و غير الضالّين . » « 2 » در اين حديث نيامده است كه آن دو ، خود نيز چنين قرائت مىكردند .
سيوطى نيز حديث را نقل كرده و به اشتباه ، علقمه را به عكرمه تبديل كرده و گفته است :
[ 1 / 127 ] ابن ابى داوود از ابراهيم روايت كرده است كه عكرمه و اسود آيه را چنين مىخواندند . « 3 »
* * * رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم
« غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ
. . . » را با كسر راء قرائت مىكرد ؛ چنان كه قرائت مشهور نزد قرّاء و ساير مسلمانان ، همين است ؛ بر خلاف ابن كثير كه با نصب راء قرائت كرده است .
[ 1 / 128 ] حاكم در مستدرك ، با سند خود به اسماعيل بن اسحاق قاضى از سليمان بن حرب و ابو الوليد از شعبه از سلمة بن كهيل چنين روايت كرده است : « از ابو عنبس شنيدم كه از علقمة بن وائل از پدرش نقل مىكرد كه وى همراه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نماز مىگزارد و حضرت
« غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ »
قرائت كرد . . . » قاضى گويد : « غيرِ ، با كسر راء قرائت كرد ؛ چرا كه در قرائت اهل مكه « 4 » ( مقصودش ، پيروان ابن كثير است ) " غيرَ المغضوب عليهم " با نصب راء آمده است . » « 5 »
هامش
( 1 ) . مصاحف ، ص 90 .
( 2 ) . همان ، ص 50 .
( 3 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 41 .
( 4 ) . مقصودش پيروان ابن كثير است .
( 5 ) . حاكم ، ج 2 ، ص 232 . براى آگاهى از قرائت ابن كثير ، بنگريد به : اعراب القرآن ( ابن نحّاس ) ، ج 1 ، ص 21 ؛