شده باشد ، قبل از نكاح يا بعد از آن ، ثبوت خيار مشكل است ، و اظهر عدم ثبوت است . و اگر تدليس كننده كنيز باشد ، استحقاق مهر براى مولى است و رجوع به كنيز بعد از انعتاق و يسار او مىنمايد .
2 - و همچنين زن آزاد اگر تزويج كرد خود را به شوهرى با شرط حريت ، بعد معلوم شد بنده است ، خيار فسخ ثابت است . و بر تقدير فسخ قبل از دخول ، استحقاق مهر ندارد ؛ و بعد از دخول ، استحقاق مسمّى را بر مولاى عبد دارد در صورت اجازه ، و مهر المثل را در صورت عدم اجازه و فساد نكاح واقعاً ؛ و با تدليس مرد ، رجوع به او بعد از عتق و يسار مىشود ؛ و با عدم تدليس ، رجوع به شوهر بعد از عتق و يسار ، و رجوع شوهر به مدلَّس خواهد بود .
و مدفوع از مهر به كنيز به خيال آزاد بودن در فرض انكشاف خلاف آن ، استعاده و اداء به مولى مىشود ، عين آن را در معيّن با صحّت عقد ، و عين يا بدل آن را در غير آن ؛ و تلف شده از آن ، مطالبه از كنيز بعد از انعتاق و يسار او مىشود . و فرقى بين حر و عبد در مذكورات نيست ، چنان كه گذشت ، و همچنين بين مملوكيّت بعض و تمام ، فرقى نيست . و مهر بعد از فسخ بر مىگردد به مولى ، و خيار هم براى مولى است ، بنا بر اختصاص خروج به طلاق .
و اگر آزاد شد قبل از فسخ ، مهر به شوهر رجوع مىنمايد ، و رجوع هم بعد از اداء ، به مدلَّس ، براى شوهر است . و رجوع به تمام مدفوع ، به وكيل يا زوجه ، در صورت انحصار غرور است ؛ و در صورت اشتراك ، تنصيف مىشود لكن رجوع به زوجه ، بعد از عتق و يسار است در نصف مدفوع .
و اگر استيلاد كرد و هر دو مملوك بودند ، پس با صحّت نكاح به اذن هر دو ، ولد ، مملوك مولاى زوجين به نحو شركت است ، و تدليس در مهر و در خيار تاثير دارد .
و مجرد اخبار به حريّت قبل از عقد ، اثرى ندارد مگر آن كه عقد مبنى بر آن واقع شود ، كه شرط لُبّى قصدى به قصد معلوم طرفين باشد ، و سكوت هم اين تأثير را با علم به عيب
جامع المسائل ( فارسي ) — صفحة 529
مساهمون: الشيخ محمد تقي بهجت
ص٥٢٩