روزگارى كه كسرىها و قيصرها حاكم آنان بودند ، آنها را از مرغزارها ، و درياى عراق ، و سرزمينهاى سبز و خرّم ربودند ، و به زمينهايى كه گياه درمنه رويد ، و بادهاى سخت وزد ، و زندگى در آن مشكل باشد روانه نمودند . آنان را فقير و تهيدست ، و در شغل شترچرانى رها كردند ، خوارترين امم از نظر خانه و مكان ، و در بىحاصلترين سرزمينها از نظر مسكن و مأوا ساختند ، نه دعوت حقّى كه به آن چنگ زنند ، نه سايهء الفتى كه به عزّتش تكيه نمايند .
احوالشان مضطرب ، و قدرتشان پراكنده ، و جمعيّتشان قرين تفرقه ، گرفتار بلايى سخت ، و جهالتى متراكم ! كه نتيجهء كارشان زنده به گور كردن دختران ، پرستش بتها ، قطع رحم ، و غارت پى در پى يكديگر بود .
نعمت وجود پيامبر ( ص )
به نعمتهاى خدا هنگامى كه پيامبر اسلام را در بين آنان برانگيخت دقت كنيد ، كه اطاعتشان را به آيين پيامبر پيوند داد ، و در سايهء دعوتش ايشان را جمعيت واحد نمود ، چگونه نعمت الهى پر و بال كرامتش را بر عرصهء حيات آنان گسترد ، و نهرهاى آسايش و راحتى را به سوى آنان جارى نمود ، و دين خدا در ميان انواع منافع و بركات خود ، آنان را گرد هم آورد ؟ در نعمت آن غرق شدند ، و از خرّمى عيش آن دلشاد گشتند .
زندگى آنان در سايهء حكومتى قوى استوار شد ، و نيكويى احوالشان آنان را به عزّتى پيروز رساند ، و در بلنديهاى دولتى ثابت كارشان سهل و آسان شد ، بر جهانيان حاكم شدند ، و پادشهان روى زمين گشتند ، مالك امور كسانى شدند كه آنان قبلا مالك امور اينان بودند ، و بر آنانى فرمان راندند كه در گذشته بر اينان فرمان مىراندند . كسى قدرت در هم شكستن آنان را نداشت ، و در مبارزه عليه ايشان به خود جرأت نمىداد .
سرزنش ياران نافرمان
بدانيد كه شما دست از رشتهء طاعت برداشتيد ، و با زنده كردن احكام جاهلى در حصن محكم حق كه به اطراف شما كشيده شده بود رخنه ايجاد نموديد ، و خداوند پاك بر اين امّت با پيوند الفتى كه ميان آنان برقرار كرد