و شكم را به زمين برساند ، و مستحبّ است اول پيشانى را بر زمين گذارد ، سپس طرف راست صورت را ، آنگاه جانب چپ را و دوباره پيشانى را بر زمين گذارد . به همين خاطر اين حالت را « دو سجدهء شكر » مىگويند . و ظاهرا بدون گفتن ذكر هم صورت مىگيرد ، و مستحبّ است كه در اين سجده ذكر بگويد ، و بهتر آن است كه ذكرها و دعاهايى را كه در چند سطر بعد ذكر خواهد شد بخواند ، و مستحبّ است اين سجده را طول دهد ، چنانكه روايت شده : حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام پس از طلوع صبح سجده مىنمود تا هنگام ظهر شرعى ، و بعد از عصر تا هنگام شام ، و در حديث ديگرى وارد شده : آن حضرت بيشتر از ده سال هر روز پس از طلوع آفتاب ، تا هنگام ظهر شرعى در سجده بودند ، و به سند صحيح روايت شده : حضرت رضا عليه السّلام به اندازهاى در سجود مىماند ، كه سنگريزه مسجد از عرق ايشان تر مىشد ، و آن حضرت دو طرف روى خود را بر زمين مسجد مىچسباندند . در كتاب رجال كشّى آمده است كه فضل به شاذان نزد ابن عمير آمد درحالىكه در سجده بود ، و سجده را بسيار طول داد ، چون سر برداشت ، و دربارهء طول سجدهاش سخن به ميان آمد گفت : اگر سجدهء جميل بن درّاج را مىديدى ، سجدهء مرا طولانى نمىشمردى ، و نيز گفت : روزى نزد جميل رفتم ، او سجده را بسيار طول داد ، چون سر برداشت ، گفتم : سجد را طول داديد ؟ گفت : اگر سجدهء معروف بن خرّبوذ را مىديدى ، سجدهء مرا آسان مىشمردى ، و نيز از فضل بن شاذان روايت كرده : حسن بن على بن فضّال براى عبادت به صحرا مىرفت ، سجده را به اندازهاى طول ميداد ، كه پرندگان بر پشتش مىنشستند ، به گمان اين كه جامهى افتادهاى است ، و حيوانات وحشى در اطراف او مىچريدند و از او نمىهراسيدند و نيز روايت كرده : علىّ بن مهزيار ، به هنگام طلوع آفتاب به سجده مىرفت و سر بر نمىداشت تا براى هزار نفر از برادران خود دعا مىكرد همانند آنچه كه براى خود دعا كرده بود ، و از كثرت طول سجده بر پيشانى او به مانند زانوى شتر ، پينه بود ! ! و نيز روايت كرده : ابن عمير پس از نماز صبح سر به سجدهء شكر مىگذاشت و بر نميداشت مگر هنگام ظهر . بهتر اين است كه سجدهء شكر پس از تمام تعقيبات و پيش از انجام نوافل باشد و بيشتر اصحاب گفتهاند : در نماز مغرب پس از نوافل انجام گيرد و بعضى زمان انجام آن را پيش از نوافل گفتهاند ، و ظاهرا هر دو وقت خوب است ولى پيش از نوافل بجا آوردن بهتر است ، چنان كه حميرى از حضرت صاحب الزمان عليه السّلام روايت كرده و اگر هر دو را به عمل آورد ، شايد بهتر باشد . اما دعاهاى اين سجده بسيار است و آسانترين آنها اين چند مورد است . اول : به سند معتبر از حضرت رضا عليه السّلام روايت شده : اگر ميخواهى صد مرتبه شكرا شكرا بگو و اگر مىخواهى صدر مرتبه عفوا عفوا . در « عيون اخبار الرضا » از رجاء بن ابى الضّحاك روايت كرده كه حضرت رضا عليه السّلام در راه خراسان ، هرگاه از تعقيب نماز ظهر فارغ ميشدند صد مرتبه در سجده ميگفتند شكرا للّه و چون از تعقيب نماز عصر فارغ ميشدند ، صد مرتبه مىگفتند حمدا للّه دوم : شيخ كلينى به سند معتبر از حضرت صادق عليه السّلام
مفاتيح الجنان (فارسى) — صفحة 933
مساهمون: الشيخ عباس القمي
ص٩٣٣