برآوردن حاجاتش . پس حق تعالى به كرّات مىپرسد ، و فرشتگان پاسخ مىدهند ، تا آنكه فرشتگان مىگويند :
پروردگارا ، ديگر چيزى نمىدانيم ، آنگاه خداى كريم مىفرمايد : من او را شكر مىكنم ، چنانكه او مرا شكر كرد ، و به فضل خود به سوى او رو مىكنم ، و رحمت عظيم خود را در قيامت به او مىنمايانم ! به سند صحيح از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده : خداى عالميان ، ابراهيم عليه السّلام را براى آن خليل خود گردانيد ، كه بسيار بر زمين سجده مىكرد . و در حديث معتبر ديگرى فرمود : چون نعمتى از نعمتهاى خدا را به ياد آورى ، و در جايى باشى كه كسى از مخالفان تو را نبيند ، چهره خود را به نيّت سجده بر زمين گذار ، و اگر در جايى باشى كه مخالفان حاضر باشند ، و نتوانى سجده كنى ، دست بر پايين شكم خود گذار ، و براى تواضع و فروتنى نسبت به خدا به حالت ركوع درآ ، و دست بر شكم گذاشتن به خاطر آن است ، كه مخالفان گمان كنند ، دردى در شكم تو پيدا شده . در روايات متعددى وارد شده : حق تعالى به موسى عليه السّلام خطاب كرد : مىدانى تو را براى چه برگزيدم ، و از ميان آفريدگانم تنها تو را كليم خود كردم ؟ موسى گفت :
پروردگارا نمىدانم ، خدا فرمود : براى آنكه بر احوال بندگان توجّه كردم ، در ميان ايشان كسى را نديدم ، كه در پيشگاه من بيش از تو خشوع آورد ، چون تو از نماز فارغ مىشوى ، دو طرف چهرات را بر خاك مىگذارى . به سند موثّق از حضرت رضا عليه السّلام روايت شده : سجده پس از فراغت از نماز واجب ، شكر خدا است بر اينكه بندهء خود را بر ادا كردن واجب توفيق داده ، و كمتر چيزى كه بايد در اين سجده گفته شود ، اين است كه سه مرتبه بگويد :
« شكرا للّه » راوى پرسيد : « شكرا للّه » چه معنايى دارد ؟ حضرت فرمود : معنايش اين است كه اين سجده از جانب من براى شكر و سپاس خدا است بر اينكه به من توفيق داد به خدمتش برخاستم ، و واجب او را ادا كردم ، و شكر خدا موجب فزونى نعمت و توفيق طاعت است ، و اگر در نماز تقصيرى مانده باشد ، كه به نافلهها جبران نگشته به وسيله اين سجده جبران مىشود . و اما كيفيت اين سجده ، مشروط به شرطى نيست به هر شكلى كه صورت گيرد صحيح است ، و احوط آن است كه بر زمين انجام گيرد ، و اگر بتواند بايد مانند سجده نماز بر هفت عضو سجده كند ، و پيشانى را بر آنچه سجده نماز بر آن صحيح است بگذارد ، و بهتر آن است كه بر خلاف سجده نماز دستها را بر زمين بخواباند ،
مفاتيح الجنان (فارسى) — صفحة 932
مساهمون: الشيخ عباس القمي
ص٩٣٢