تومرت ملقب به مهدى بنيان گرديد . پس از مرگ او در سال 524 هجرى ، وزير او عبدالمؤمن بن على ، عهدهدار حكومت گرديد . هنگامى كه قدرت او مستحكم گرديد ، سپاهيان خود را به سوى اندلس ( اسپانيا ) فرستاد و در سال 545 هجرى ، آن ديار را تسخير نمود . اين شخص ، در سال 555 هجرى شهر جبل الطارق را بنا نمود ، سپس به همراه لشكريان رو به سوى الجزاير و تونس و مهديه گذاشته و همگى را فتح نمود . حاكميت او همچنان رو به عظمت و شكوه بود تا اينكه در سال 558 هجرى درگذشت و پس از او جانشينان او تا سال 674 هجرى حكومت را در دست داشتند . سپس دولت بنى مرين تا سال 890 هجرى مغرب الاقصى را در تصرّفِ خويش داشتند . آنگاه دولت بنى طاووس ، تا سال 961 هجرى حاكم بود . سپس دولت اشراف سعديان « 1 » تا سال 1069 هجرى اين سرزمين را در تصرّف خود داشتند . آنگاه دولت اشراف سجلما سيين ، آن را به تصرف
هامش
( 1 ) . از قرون وسطى به اين طرف ، شرفاى مراكش نقش مهمى در تاريخ اين كشور داشتهاند . سرزمين مغربهميشه نسبت به پيشوايان نهضتهاى مهدوى و كسانى كه خود را مؤيّد از جانب خدا مىدانستند ، احساس پذيرندگى داشته است .
شرفاء به طور كلى از اعقاب پيغمبران بودند ، اما در مراكش بيشتر سلاله شريفيان ، نَسَب خود را به نوهء پيامبر ، ( حضرت امام حسن بن على عليهما السلام ) مىرساندند . شريفان ( سعدى و فلالى ) از طريق نوهء آن حضرت يعنى محمد نفس الزكيه ( متوفاى 145 هجرى ) اين نسبت را به ثبوت مىرساندند . ادريسيان ، نخستين سلسله از شريفيان بودند كه در مراكش به قدرت رسيدند .
شرفاى سعدى استيلاى خود را ، از پايگاهى در ناحيه سوس واقع در جنوب مراكش به تدريج بر نواحى شمالى گستردند و وطاسيان را در سال 956 هجرى از « فاس » بيرون راندند . نام كامل و القاب مؤسس اين سلسله ، يعنى محمد المهدى القائم بامرللَّه ، نشان مىدهد كه چگونه سعديان در ابتدا از انتظارات مردم براى ظهور مهدى موعود و احساسات آنها در اعتلاى مذهب و جهاد عليه مسيحيان سود جستهاند .
( منبع : سلسلههاى اسلامى ، نوشتهء كليفورد ادموند بوسورث ، ترجمهء فريدون بدرهاى و دائرة المعارف اسلام ، چاپ اول مقاله « مراكش » . ) « مترجم »