شكايات مدنى و جنايى در حد بسيار ابتدايى را انجام مىداد و احكام نهايى آن در موارد مهم ، از سوى دادگاهها و محاكم آستانه تعيين و ارسال مىگرديد . اين دادگاه به وسيلهء شخصى به عنوان نيابت شرعى از سوى شريف و سه نمايندهء انتخابى از مكّيان و جانشين شريف ، تشكيل مىگردد . قاضىِ مكّه همواره به مدّت يك سال قمرى ، نيابت شرعى شريف به مدّت دو سال ، از سوىِ دولت انتخاب مىگرديد . ولايتِ مكّه داراى نواحى و حومههايى بود كه متولّى آن به « مدير ناحيه » و حاكم آن را به « قائم مقام » ملقّب مىگرديد كه از آن جمله مىتوان ، طائف و رابغ را نام برد . ناحيهاى كه داراى حاكمى به نام قائم مقام بود ، در آن ناحيه مجلسى با تركيب قائم مقام ، نيابت شرعى شريف ، مأمور ماليّه - كه به او « مال مديرى » مىگفتند - وبرخى از اهالىِ آن ناحيه بهانتخاب شريفمكّه تشكيل مىدهند ، اما قبايل عرب در اين ناحيه ، داراى مجالس عُرفى و سنّتى در ميان قبيلهء خود بودند كه براى كارهاى ابتدايى و دادخواستى تشكيل جلسه مىدادند ، اين شورا شاملِ قاضى ، برخى از بزرگان و رؤساى قبايل و نمايندگانِ انتخابى از سوى دو طرف بود . صاحبان دعوا مىتوانستند احكام صادره از اين مجلس را نزد شريف بُرده و از او دادخواست نمايند . شريف نيز خود مىتوانست احكام صادره را رد كرده و يا پس از جرح و تعديل حكم نمايد كه حكم او نافذ به شمار مىآمد و صاحبان دعوا هم مىتوانستند براى دفاع از خويش در مقابل اين دادگاهها ، وكيل اختيار كرده كه از آنان دفاع نمايند .
ساكنين حجاز به دو ميليون و نيم مىرسيدند كه به استثناء مردمان مكّه و جدّه ، همگى صحرانشينانى بودند كه با چهارپايان خود در دامنهء كوهها به حالت بدويّت زندگى مىكردند . ساكنين كنارههاى ساحلى حجاز از راه صيد ماهى و قايقرانى امرار معاش مىكردند كه اغلب آنان شافعى مذهب بودند .
يمن
يمن ولايتى عثمانى به شمار مىآمد كه در جنوب غربى جزيرة العرب واقع گرديده است . طول آن از شمال به جنوب در حدود ( 755 كيلومتر ) ، و از غرب به شرق در حدود ( 400 كيلومتر ) مىباشد . ساكنين آن تقريباً چهار ميليون نفر بودند كه اكثريت آنان را