كرد و آن شهر را فتح نمود . سلطان سليم مدّتى را در آنجا توقف كرد و پس از تنظيم كارها و ايجاد نظمِ حكومتى در مصر ، به سوى پايتخت خويش مراجعت نمود ؛ او « محمد متوكل على اللَّه » - خليفه هيجدهم عباسى - را نيز به همراه خود به استانبول برد و از اين پس متوكل به سود سلطان سليم از خلافت اسلامى كنار رفت و تمامى سرزمينهاى ياد شده به دست سلاطين عثمانى افتاد . از آن پس حكومت عربها ، تنها بر سرزمينهاى مغرب برقرار بود ( بدين منظور ضرورى ديديم كه مطالبى را نيز در اين باره به نظر شما برسانيم ) .
طرابلس
در آغاز طرابلس در دست بربرها بود ، سپس به تصرّف رومىها درآمد و در سال 22 هجرى مسلمانان آن را فتح نمودند . از اين پس اغالبه « 1 » ، سپس عبيديان و صنهاجيها ، آن را
هامش
( 1 ) . بنى اغلب يا اغالبه ، از سال ( 909 - 800 ميلادى ) مطابق با ( 296 - 184 هجرى ) در شمال افريقا ، الجزاير وسيسيل ( صقليه ) حكومت كردند . بنيانگذار اين حكومت ، فردى به نام ابراهيم بن اغلب بود وى يكى از سرداران خراسانى در ارتشِ عباسيان بود . در سال 184 هجرى ، هارون الرشيد حكومت ايالت افريقيه ( تونس جديد ) را در برابر خراج سالانه ( 40000 دينار ) به ابراهيم واگذار كرد ، اين واگذارى ، با خود مختارى بسيارى همراه بود . دورى فاصلهء شمال افريقا از بغداد ، به ( بنو اغلب ) اين اطمينان را داد كه دستگاه خلافت نمىتواند زياد در كارهاى آنان دخالت نمايد . امراى نخستِ اغلبى ، شورشهاى خوارجِ بربر را در قلمرو خويش فرونشاندند سپس در زمان « زيادة اللَّه اول » كه يكى از مقتدرترين و نيرومندترين امراى اغلبى بود ، به فتح صقليه ( سيسيل ) كه در تصرف بيزنطيان بود پرداختند ( 827 م / 217 ه ) . اغابله با ناوگان وسيعى كه براى خود ترتيب داده بودند ، موجب تفوق آنان در مديترانهء مركزى شد و به وسيلهء آن سواحل جنوبى ايتاليا ، سردانيه ، كورسيكا و حتى آلپهاى ساحلى ( رشتهاى از سلسلهء آلپ را كه بين ايتاليا و فرانسه قرار دارد ) غارت كردند و سپس مالت را در سال 255 هجرى فتح كردند . أُمراى اغلبى ، به عمارت كردن و ساختن بنا شور و شوق فراوانى نشان مىدادند . زيادة اللَّه اول ، مسجد بزرگ قيروان را ساخت و احمد مسجد بزرگ تونس را تجديد بنا نمود ، علاوه بر آن آثارِ بسيار - از آبيارى و كشاورزى ، به ويژه در نواحى جنوب افريقيه كه چندان حاصلخيز نبود - ساختند .
موقعيت اغالبه در اواخر قرن نهم رو به زوال گذاشت و تبليغات شيعىِ ابو عبداللَّه ، پيشرو و منادى عبيداللَّهِ مهدىِ فاطمى ، در ميان بربرهاى كتامه ، سخت مؤثر افتاد . اينان به قيامى نظامى دست يازيدند و آخرين امير اغلبى ، زيادة اللَّه سوم ، پس از كوششهاى بىنتيجه براى جلب كمك عباسيان ، در سال 909 ميلادى مطابق با 296 هجرى ، به مصر گريخت .
منابع : سلسلههاى اسلامى ، نوشتهء كليفورد ادموند بوسورث ، ترجمهء فريدون بدرهاى ، ص 51 - 52 / دايرة المعارف اسلام ، چاپ دوم ، مقالهء اغالبه . « مترجم »