قحطانيان
قحطانيان ، از « بنى قحطان بن سبأ » بزرگ فرزند « سام بن نوح » ، به شمار مىآيند . اين قوم در شمال جزيرة العرب زندگى مىكردند و در قرن هشتم پيش از ميلاد حضرت مسيح عليه السلام ، به هنگام تسلطِ آشوريان بر آنان ، به سوى بلاد يمن كوچ كردند . شايد اين قوم ، از معاصرين معينيان بودهاند كه سرانجام بر آنان چيره گرديدند و در يمن ، دولت نوينى را تشكيل دادند كه تاريخ نگاران عرب آنان را « سبأ نخستين » نامگذارى كردهاند .
بيشتر تاريخ نگاران به هنگام سخن درباره « سد مأرب » ، از آنان ياد كردهاند . نخستين بار ، « همدانى » شرح گستردهاى در مورد آنان به رشته تحرير در آورد ؛ پس از او « ارنو » ، « هاليوى » و « غلاذر » ، در قرن گذشته مطالبى درباره آنان نوشته و علاوه بر تاييد گفتههاى « همدانى » ، مطالب و اطلاعات تازهاى را بر اساس كشفيات ، بر روى آثار باقيمانده از آنان كه هم اكنون در موزههاى اروپا قرار دارد - و شامل نقش و نگارهايى برروى سنگ و برنز است - ، اضافه نمودند . از مجموع گفتار آنان ، چنين بر مىآيد كه آبهاى حاصل از باران ، در بلنديهاى بلاد يمن ، به صورت سيلهايى بزرگ به سوى درههاى شرق و غرب آن سرزمين سرازير مىشد . درهّهايى كه در شرقِ شهر « مأرب » قرار داشتهاند ، همگى به سوى دشتى بنام « ميزاب » سرازير مىگرديدهاند ؛ كه اين مكان داراى ارتفاعى در حدود يك هزار و صد متر بالاتر از سطح دريا بوده و اطراف اين دشت بوسيلهء كوههايى پوشيده شده است ؛ اين دشت در طرف شمال شرقى آن باريك گرديده و در ميان دو كوه بنامهاى ، « بَلْق الأيمن » و « بَلْق الأيسر » كه به گفته ( همدانى ) داراى مسافتى در حدود 600 قَدَم يعنى تقريباً 400 متر از هم فاصله داشته است .
اين گردنه ، « وادى أذينه » نام داشته كه بعد از آن ، دشت فراخ ، گستردهاى قرار داشت كه آبِ سيلها بر آن جارى گرديده و از بين مىرفت .
« سبئيها » ، در فاصله كوتاهى از اين گردنه ، در اين دشت ، سدِّ بزرگى از سنگ را به طول 800 ذراع و عرض 150 ذراع - كه به كمك دو كوه بَلَق در خارج و مجراى عمودى در تنگه « أذينه » آب را از مجراى اصلى آن به سوى راست و چپ منحرف مىكردند ، بنا كردند - و برروى وروديهاى آب آن سدهاى ديگرى بوجود آوردند ، بطوريكه آب را به