طبقه نخستين آن ويژهء نماز گزاردن امام و نمازگزاران بود و طبقه دوم آن به مؤذّنان و مبلّغان اختصاص يافت كه اين وضع تا كنون نيز ادامه دارد . « 1 »
در سال 802 هجرى شبستان شرقى دچار آتش سوزى گرديد و به دستور ملك « ناصر فرج بن برقوق » پادشاه مصر ، قسمتهاى آتش سوزى شده مجدّداً تعمير و مرمّت گرديد كه به جاى ستونهاى مرمر سوخته شده ، ستونهايى از سنگ شمسيى قرار دادند . از آن پس همواره پادشاهان مصر به تعمير و مرمّت حرم پرداختند كه از آن جمله از تعمير ساختمان توسط « سلطان قايتباى » در سال 886 هجرى را مىتوان ياد نمود .
در سال 979 هجرى شبستان شرقى حرم ( به علت فرسودگى ) اندكى تمايل پيدا نمود كه به فرمان سلطان سليم دوم ( عثمانى ) تعدادى از معماران و مهندسان و صنعتگران از سرتاسر كشورهاى اسلامى براى تجديد ساختمان آن به مكه آمدند و در آغاز تمامى سقف ها و ستونها و ديوارهاى اطراف آن را منهدم كردند و آن را به صورت مربّع همانند ساختمان كنونى آن بنا كردند . سپس ستونهايى از مرمر را در ميان ستونهاى سنگى به صورت متناسبى استوار نمودند . و گنبدهايى را جايگزين سقف آن كردند كه بدينوسيله از تجمّع آب باران و بوجود آمدن رطوبت ناشى از آن جلوگيرى به عمل آورند .
همچنين با اين گونه سقف سازى از رشد جانورانى مانند موريانه و بيد كه چوبها را از بين مىبرند ، جلوگيرى كردند . در هنگام ساختمان مسجدالحرام ، سلطان درگذشت كه با درگذشت او ساختمان مسجد تنها در سمت شرقى و شمالى آن يعنى از « باب على » تا « بابالعمره » به پايان رسيده بود . پس از او « سلطان مراد خان » به خلافت رسيد و دستور داد تا ساختمان آن را به همان صورتى كه پدر در نظر داشت ، به پايان برند ؛ اين ساختمان به بهترين وضعى كه هم اكنون آن را مىبينيد ساخته شد .
پادشاهان بعد از او نيز تنها مرمّت هايى را در ساختمان اين مسجد به انجام رسانيدند . كارگران در اين توسعه ساختمان تا ارتفاع خيابان منتهى به « مسفله » پائين رفتند بطوريكه پس از آن ، آب سيل ها كه موجب خرابى پايه ها و انهدام ساختمان مسجد
هامش
( 1 ) . منظور تا دوران تأليف اين كتاب مىباشد . « مترجم »