نتوانند بمانند تا پاك شوند .
دوم - پير مردها يا پير زنهايى كه عاجز باشند از طواف در موقع مراجعت براى زيادى جمعيت ( 1 ) يا عاجز از برگشتن به مكه باشند ( 2 ) .
سوم - اشخاص مريضى كه بترسند در وقت ازدحام طواف كنند يا عاجز باشند از آن ( 3 ) .
چهارم - كسانى كه مىدانند ( 4 ) تا آخر ماه ذى الحجه به جهتى براى آنها ممكن نمىشود طواف و سعى ( 5 ) .
[ 1177 ] م - سه طايفهء اول اعمالى را كه جلو انداختند كافى است اگر چه بعد خلاف آن ظاهر شود مثلا زن حائض نشود ، و مريض خوب شود ، و ازدحام چندان نباشد كه موجب مزاحمت شود ، پس بر اينها لازم نيست اعادهء اعمال گر چه احوط ( 6 ) است .
[ 1178 ] م - طايفه چهارم كه عقيده داشت نمىتواند اعمال را به جا آورد اگر از جهت مرض ( 7 ) و پيرى و عليلى بود باز مجزى است ، و اما اگر از جهت ديگر بود مثل آن كه اعتقاد
شرح
( 1 ) - آية الله فاضل : و نتواند صبر كند تا ازدحام تمام شود .
( 2 ) آية الله خوئى : كلمهء مريض در مناسكى كه متن معتمد العروه است ذكر شده و در معتمد العروه ، ج 5 ص 344 آمده است :
انما يجوز تقديم الطواف للعاجز كالشيخ الكبير و المريض و المرأة التى تخاف الحيض .
آية الله سيستانى : مناط عسر است نه عجز .
( 3 ) آية الله سيستانى : مريض يا معلول و هر كسى كه بازگشت به مكه براى او مشكل باشد يا طواف مشكل باشد در اثر ازدحام و مانند آن .
آية الله فاضل : و نتوانند تا رفع ازدحام در مكَّه بمانند .
( 4 ) آية الله سيستانى : كسانى كه مىترسند براى آنها بازگشت به مكه ميسر نشود .
( 5 ) آية الله اراكى : بر اين اشخاص تقديم واجب است و احوط استنابه نيز مىباشد .
آية الله خوئى ، متعرّض اين فرع نشدهاند .
( 6 ) آية الله مكارم : احتياط به اعاده در صورت امكان ترك نشود .
آية الله بهجت : به ذيل مسأله قبل مراجعه شود .
آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : احتياط آنست كه بعد از برگشتن از منى اگر ممكن شود در ايّام تشريق و گر نه تا آخر ذى حجّه طواف و سعى را دوباره به جا آورند . ( مناسك فارسى ، مسأله 204 ) .
( 7 ) آية الله فاضل : و اگر احتمال حدوث مرض را مىداد و بعدا مرض حادث نشد ، مجزى نيست .
آية الله صافى : احوط آنست كه پس از مراجعت از منى نايب بگيرند كه اعمال آنها را انجام دهد و اگر بعد از مراجعت خلاف يقينى كه داشت ظاهر شد اعاده لازم است بدون تفاوت بين صور مذكوره .