[ 372 ] م - فسوق اختصاص به دروغ گفتن ندارد ( 1 ) بلكه فحش دادن و فخر ( 2 ) به ديگران كردن نيز فسوق است ، و از براى فسوق كفاره نيست ، فقط بايد استغفار كند ، و مستحب است چيزى كفاره بدهد و اگر گاو ذبح كند بهتر است . يازدهم - جدال است
و آن گفتن « لا و الله » و « بلى و الله » است .
[ 373 ] م - آن كه گفتن كلمه « لا » و كلمه « بلى » و در ساير لغات مرادف ( 3 ) آن مثل « نه » و « آرى » دخالتى ( 4 ) در جدال ندارد ، بلكه ( 5 ) قسم خوردن در مقام اثبات مطلب يا ردّ غير ، جدال است .
[ 374 ] م - قسم اگر به لفظ « الله » باشد يا مرادف آن مثل « خدا » در زبان فارسى جدال ( 6 )
شرح
( 1 ) آية الله بهجت : اظهر مقيّد بودن دروغ گفتن و دشنام دادن و مفاخرت است به آن كه بر غير محرم حرام باشند . ( مناسك شيخ ص 22 ) .
( 2 ) آيت الله خوئى : مراد از فسوق در آيه مباركه * ( فَلا رَفَثَ وَلا فُسُوقَ وَلا جِدالَ فِي الْحَجِّ ) * دروغ و دشنام است ، و فخر كردن حرام هم ملحق به فسوق است .
آية الله خوئى : فخر در صورتى كه مستلزم اهانت به ديگران نباشد حرام نيست . ( مناسك ، مسأله 249 ) .
آية الله تبريزى : فخر كردن بر ديگران اگر براى اثبات فضيلت و برترى براى خود باشد كه توهين ديگرى را در برداشته باشد اين عمل فى نفسه حرام است .
آية الله فاضل : خواه موجب نقص ديگران باشد و يا نباشد .
آية الله مكارم : بنا بر احتياط واجب فخر فروشى نيز از فسوق است .
آية الله سيستانى : فخر كردن اگر مستلزم اهانت و تحقير مؤمن باشد هميشه حرام است و در حال احرام حرمتش مؤكَّد است و اگر چنين نباشد اشكالى ندارد حتى در حال احرام .
( 3 ) آية الله فاضل : در مرادف اشكال است و ظاهرا در جدال محرّم خصوص لفظ « لا » و « بلى » دخالت دارد .
( 4 ) آية الله گلپايگانى : بنا بر احتياط لازم ، گفتن كلمه آرى و الله و بله و الله و نه و الله ملحق به آن است .
آية الله تبريزى : و احتياط در اين است كه به غير اين دو كلمه نيز قسم نخورد و همچنين با الفاظى كه مترادف آنهاست از هر لغتى كه باشد .
ظاهر فرمايش آية الله خوئى : اين است كه : كلمه لا و بلى دخالت در مطلب دارد .
( 5 ) آية الله اراكى : بنا بر احتياط مطلق قسم خوردن جدال است .
( 6 ) آية الله اراكى ، آية الله خوئى : بنا بر احتياط واجب لفظ مرادف « الله » به هر زبانى كه باشد ملحق به جدال است .
آية الله بهجت : اگر قسم به لفظ جلاله نباشد اظهر عدم الحاق است ، و اگر به لفظ جلاله باشد ظاهر تحقق حرام به مجرّد