است ، و اما قسم به غير خدا به هر كس باشد ملحق به جدال نيست .
[ 375 ] م - احتياط واجب الحاق ساير اسماء الله است به لفظ جلاله ، پس اگر كسى قسم بخورد به رحمان و رحيم و خالق سماوات و ارض ، جدال محسوب مىشود به احتياط واجب . ( 1 ) [ 376 ] م - در مقام ضرورت براى اثبات حقى يا ابطال باطلى جايز است قسم بخورد به جلاله و غير آن . ( 2 ) [ 377 ] م - اگر در جدال راست گو باشد در كمتر از سه مرتبه چيزى بر او نيست مگر استغفار ، ( 3 ) و در سه مرتبه كفاره بايد بدهد ، و كفارهء آن يك گوسفند است . ( 4 ) [ 378 ] م - اگر در جدال دروغ گو باشد احتياط واجب آن است كه در يك مرتبه يك گوسفند كفاره بدهد و در دو مرتبه يك گاو و در سه مرتبه يك شتر بلكه خالى از قوت نيست . ( 5 )
شرح
آن است . ( مناسك شيخ ص 22 ) .
آية الله فاضل : ظاهرا لفظ « الله » بدون « لا » و « بلى » جدال محرّم نيست ، و مرادف « الله » نيز به هر زبانى كه باشد جدال محرّم نمىباشد .
( 1 ) آية الله بهجت : به مسأله قبلى مراجعه شود .
آية الله فاضل : در صورتى كه مشتمل بر كلمه لا و يا بلى باشد در اين صورت نيز احتياط مستحب الحاق است .
آية الله سيستانى : در جدال كافى است كه قسم به خداى متعال باشد و لو به لفظ جلاله نباشد .
( 2 ) آية الله سيستانى : استثنا مىشود از حرمت جدال موردى كه ترك آن مستلزم ضررى بر مكلَّف باشد ، مثلا حق او را پايمال كند .
آية الله خوئى ، آية الله تبريزى : و همچنين اگر مرادش اظهار محبت يا تعظيم باشد ، مثل : تو را به خدا اين كار را نكن . .
آية الله بهجت : و در صورت جواز كفّاره اى نيست على الاظهر ( مناسك شيخ ص 22 ) .
آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : و براى اظهار مودّت و دوستى و اكرام مؤمن نيز جايز است .
( 3 ) آية الله سيستانى : به گفتهء بعضى از فقها جدال با قسم راست محقّق نمىشود مگر اين كه سه بار پى در پى باشد و اين گفته خالى از وجه نيست ، گر چه احتياط ترك آن است حتى يك بار .
( 4 ) آية الله بهجت : اگر سه مرتبه پى در پى باشد ، و در حكم غير صورت تتابع با عدم تخلل تكفير تأمل است در صادق و كاذب ( مناسك شيخ ص 22 ) .
آية الله سيستانى : اگر سه بار پى در پى باشد .
( 5 ) آيات عظام خوئى ، سيستانى ، تبريزى : در مرتبه اول يك گوسفند و در مرتبه دوم يك گوسفند ديگر و در مرتبه سوم