هر يك از موجودات وظيفهاى دارند و هر عضوى از اعضاى انسان داراى وظيفهاى است كه جهان عادل هستى ، بوسيلهء آن بر انسان احتجاج مىكند و او را مورد سؤال و حساب قرار مىدهد . روى اين اصل موجودات جهان هستى از نظر حكم وجودى با هم برابرند و بزرگ و كوچك در اين ميزان به يكديگر شباهت دارند . على « ع » مى گويد : « خداوند ، پيش از بررسى كارهاى بزرگ ، كارهاى كوچك ترا به حساب مى آورد » . او از آن جهت كه بيشتر مردم كارهاى كوچك را ناچيز مى دانند به اين سخن زبان گشوده است ، و براى آنكه مطمئن شود عمل تسويه بين بزرگ و كوچك ، در دلها و انديشهها جايگزين شده مردم را توجه مىدهد كه كارهاى كوچك در پاداش يا كيفرى كه دارند بر كارهاى بزرگ مقدم مى شوند .
از ديدگاه على « ع » اگر جهان هستى به كمك آنچه بر اعضاى انسان لازم شمرده ، بر انسان احتجاج كند و او را در كارهاى بزرگ و كوچك مورد سؤال و محاسبه قرار دهد و جزاى كارهاى خوب و بد او را بدهد ، لازم نيست عمليات : احتجاج و محاسبه و مجازات ، خارج از دايرهى انسان باشد . اين عمل واحد مركب با وجود تركيبى كه در آن است ، هميشه در حدود موجودات - كه انسان نيز از جملهء آنها بشمار مى رود - انجام مى گيرد . على « ع » مى گويد : « همانا بر شما نگهبانانى از خود شما و جاسوس هائى از اعضاى خودتان مى باشد » . اين نگهبان هرگز از ديدن و ثبت كردن و كيفر يا پاداش دادن خوددارى نخواهد
بخشى از زيبايى هاى نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 99
مساهمون: جورج جرداق
ص٩٩