در زمينهى سخن پردازى على « ع » بايد گفت : وى شيوهى سخنورى جاهليت را كه توأم با سرشت سالم بوده ، به منطق نيرومند و بيان اصيل اسلام ضميمه كرده است . بيان جالب على « ع » كه از شيوهى سخنورى و جاهليت و بيان سحر آميز پيامبر سرچشمه مى گرفت برخى را بر آن داشته كه در بارهى سخنانش بگويند : آن « فروتر از كلام خدا و فراتر از كلام مخلوق است » .
شگفت نيست ، زيرا على « ع » از تمام وسايلى كه او را بين سخنوران به اين موقعيت نائل گردانيد برخوردار بود . او در محيطى كه فطرت سالم بر آن حكومت ميكرد پرورش يافته بود و با داناترين مردم يعنى با حضرت محمد « ص » زندگى ميكرد و رسالت وى را با آن حرارت و نيروى خاصى كه داشت با آغوش باز مى پذيرفت . گذشته از اينها خودش از آمادگيهاى شگفت و موهبت هاى بزرگى برخوردار بود ، بدين جهت علل برترى هاى فطرى و اجتماعى در وى جمع بود اما هوشيارى و فراست عميق على « ع » در هر جملهاى از جملات نهج البلاغه به صورت يك عمل بزرگ نمودار است . اين فراستى زنده و توانا و گسترده و عميق است كه به صورت يك عمل در موضوعى كاملا گسترده كه تمام جوانب آن ملاحظه شده جلوه مىكند و على « ع » جوانب آن را بطور كامل زيرورو كرده و در بارهى آن كنجكاوى و آزمايش عميقى به عمل آورده و نهانترين و دقيق ترين اسباب آن را درك نموده است ، چنان كه صحيح ترين نتايجى كه بر اين
بخشى از زيبايى هاى نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 23
مساهمون: جورج جرداق
ص٢٣