- حديث سوم
: ابن ابى حاتم از ابن عباس در تفسير آيهء كريمهء « و هركسى كار نيكى كند » « 1 » نقل كرده است كه گفت : مقصود دوستى آل محمد صلّى اللّه عليه و آله است « 2 » .
- حديث چهارم
: احمد « 3 » و ترمذى « 4 » و نسايى « 5 » و حاكم « 6 » از مطلب بن ربيعة « 7 »
هامش
( 1 ) - بخشى از آيهء 23 سورهء شورى
( 2 ) - خبر مذكور را سيوطى در الدر المنثور ج 6 ص 7 و زمخشرى در الكشاف ج 3 ص 468 نقل نمودهاند و زمخشرى پس از ذكر آن گفته است : مقصود از حسنة دوستى خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است . همچنين ابن صباغ مالكى نيز خبر مذكور را در الفصول المهمة ص 29 نقل نموده ، گفته است : از سدى از ابن مالك از ابن عباس نقل شده است كه گفت : مقصود از حسنه دوستى آل محمد صلّى اللّه عليه و آله است و نيز قرطبى در الجامع لاحكام القرآن ج 16 ص 24 در تفسير آيهء مذكور گفته است : معنى واژهء " اقتراف " به دست آوردن است و اصل آن " قرف " به معناى كسب است و اقتراف به معنى اكتساب مىباشد . برخى از ديگر مصادر اين حديث شامل الصواعق المحرقة ص 101 ، شواهد التنزيل ج 2 ص 147 و فضائل الخمسة ج 2 ص 67 مىباشند .
( 3 ) - ابو عبد الله احمد بن محمد بن حنبل بن هلال ذهلى شيبانى مروزى بغدادى در سال 164 ه ق متولد و در سال 241 ه ق در سن 77 سالگى در بغداد درگذشت . وى امام يكى از مذاهب فقهى چهارگانه اهل سنت بوده ، از بزرگترين حفاظ و محدثين مىباشد و يك ميليون حديث در حافظه داشته است . مهمترين كتاب به جاى مانده از او " المسند " مىباشد . زندگينامهء ابن حنبل در شذرات الذهب ج 2 ص 98 - 96 و تذكرة الحفاظ ج 2 ص 442 - 441 مندرج است .
( 4 ) - ابو عيسى محمد بن عيسى بن سورة بن موسى بن ضحاك سلمى ترمذى ، دانشمند و محدث نابينا و شاگرد بخارى بود وى در سال 210 ه ق به دنيا آمد و در طلب علم خراسان ، عراق و حجاز را در نور ديد .
مهمترين كتابهاى باقىمانده از او " الجامع الصحيح " و " العلل " مىباشند وى در سال 279 ه ق در شهر ترمذ در گذشت . زندگينامهء ترمذى در شذرات الذهب ج 2 ص 175 - 174 تذكرة الحفاظ ج 2 ص 435 - 433 وفيات الاعيان ج 1 ص 612 ، ميزان الاعتدال ج 3 ص 117 ، لباب ابن اثير ج 1 ص 174 ، مرآة الجنان ج 2 ص 193 ، النجوم الزاهرة ج 3 ص 71 و تهذيب التهذيب ج 9 ص 387 درج شده است .
( 5 ) - ابو عبد الرحمن احمد بن شعيب بن على بن سنان بن بحر النسائي در سال 215 ه ق در شهر نسا ( يكى از شهرهاى خراسان ) متولد شد و از علماى خراسان ، عراق ، حجاز ، شام و مصر استماع حديث نمود . او از بزرگترين علماى حديث بود و مدتها در مصر اقامت داشت و بعدها ساكن دمشق گرديد . وى در سال 303 ه ق در فلسطين و در سن 88 سالگى درگذشت . گفته شده است كه جسد وى از فلسطين به مكه حمل و در آنجا دفن گرديد . مهمترين كتب به جاى مانده از نسابى " السنن " و " الخصائص " مىباشد . زندگينامهء وى در طبقات الشافعية ج 3 ص 16 - 14 ، وفيات الاعيان ج 1 ص 25 ، شذرات الذهب ج 2 ص 241 - 239 ، تهذيب التهذيب ج 10 ص 36 و مرآة الجنان ج 2 ص 24 مندرج است .
( 6 ) - حاكم ابو عبد الله محمد بن محمد بن حمدويه بن نعيم طهمانى نيشابورى در سال 321 ه ق متولد شد و در سن 20 سالگى به عراق رفت بعدها نيز در خراسان و ما وراء النهر به طلب علم سياحتها نمود . وى مدتى قاضى شهر نسا بود ليكن بعدها از اين امر استعفا نمود . او مكررا سمت سفارت آل بويه را عهدهدار بود و در علم حديث از جايگاه ويژهاى برخوردار بود . دارقطنى ، واسطى ، بيهقى و ديگر محدثان بزرگ از وى روايت حديث مىنمودند از جمله تأليفات حاكم نيشابورى " مستدرك الصحيحين " و نيز " المدخل الى العلم الصحيح " است وى در سال 405 ه ق درگذشت . زندگينامهء حاكم در تذكرة الحفاظ ج 3 ص 1049 - 1045 ، وفيات الاعيان ج 4 ص 408 و اعلام المحدثين ص 324 مندرج است .
( 7 ) - مطلب بن ربيعة بن حرث بن عبد المطلب بن هاشم هاشمى فرزند ربيعة بن حرث و أم الحكم بنت زبير بن عبد المطلب مىباشد وى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام احاديثى نقل نموده است . افرادى كه از وى حديث روايت كردهاند فرزندش عبد الله و عبد الله بن حرث بن نوفل هستند . علماى انساب ، او را مطلب خواندهاند حال آنكه برخى از محدثين وى را عبد المطلب نيز ناميدهاند . در مدينه و سپس شام ساكن بود و در سال 62 ه ق در گذشت . زندگينامهء وى در الاصابة ج 4 ص 191 - 190 و نيز ج 6 ص 104 و همچنين الاستيعاب ج 3 ص 413 مندرج است .