( 1 ) اى خدا اى بخشنده اى مهربان اى تغيير دهنده و برگردانندهء « 1 » دلها « 2 » ثابت بدار دل مرا بر دين خود .
عبد اللَّه بن سنان گويد كه پس من گفتم كه چنين بگويم « 3 » كه : « يا مقلّب القلوب و الأبصار ثبّت قلبى على دينك » .
آن حضرت فرمودند : بدرستى كه خداى تعالى « مقلّب القلوب و الأبصار » است و ليكن تو در اين دعا چنين مگو ، بلكه به نحوى بگوى كه به تو تعليم مىكنم . بگوى : « يا مقلّب القلوب ثبّت قلبي على دينك » .
ابن طاوس گويد كه وجه منع نمودن آن حضرت از گفتن كلمهء « و الأبصار » در اين دعا آن است كه برگردانيدن دلها و چشمها چنانچه در آيهء شريفه است مخصوص بر روز قيامت است كه از بسيارى هول و ترس در آن روز دلها امرى را نمىفهمند و چشمها چيزى را نمىبينند و در زمان غيبت ترسى نمىباشد مگر از نفهميدن دلها و بدى اعتقادها ، نه آنكه از نديدن چشمها بترسند .
( 2 ) 10 - ابن طاوس گويد كه در خواب كسى را ديدم كه به من دعائى را تعليم نمود كه صلاحيّت دارد آنكه در زمان غيبت خوانده شود و آن اين است :
اى كسى كه زيادتر و بلندتر گردانيد مرتبهء ابراهيم و آل يعقوب را بر عالميان به اختيار خود و آشكار نمود در عالم آسمانها و زمينها عزّت و غلبهء بسيارى قدرت خود را و سپرده است به حضرت محمّد كه رحمت فرستد خدا بر او و بر آل او و به اهل خانهء او علمهاى غريب پنهان در نزد خود را رحمت فرست بر محمّد و بر آل او و بگردان مرا از جملهء مددكاران دليل خودت « 4 » بر بندگان تو و از جملهء يارىكنندگان او .
( 3 ) 11 - در كتاب تعبير الرّؤيا براى محمّد بن يعقوب كلينى اين عبارت مذكور است كه روايت نموده است احمد از وشّاء از حضرت ابى الحسن امام رضا عليه السلام كه فرمودند : در خواب پدر خود را ديدم كه فرمودند : اى پسر من هر گاه در شدّت و سختى وارد شوى ، پس تو اين دو كلمه را بسيار بگو :
هامش
( 1 ) يعنى اى تغيير دهنده و برگردانندهء دلها از فهم و شعور و اعتقاد حق به سوى نادانى و غباوت و اعتقاد باطل تغيير مده دل مرا بلكه اعتقاد مرا و رأى مرا بر دين حقّ تو ثابت گردان و يا آنكه اى تغيير دهندهء دلها از حالى به حالى برگردان حال مرا و ثابت گردان مرا در دين خود . و اللَّه يعلم
( 2 ) يعنى اراده و رأىها
( 3 ) يعنى و كلمهء « و الابصار » را نيز اضافه كنم و آن را داخل نمايم زيرا كه در آيه كريمه چنين است كه «يَوْماً تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ» يعنى : « روزى كه از بسيارى ترس و شدّت خوف تغيير مىيابند و بر مىگردند دلها و چشمها » . يعنى از حيرت بسيار دلهاى ايشان چيزى را نمىفهمد و چشمهاى ايشان جايى را نمىبيند - و اللَّه يعلم - . و ممكن است كه بگوئيم كه ذكر « و الابصار » در آيهء شريفه جهت دلالت كردن بر زيادتى مبالغه و ترقّى از اسفل به اعلى است . زيرا كه خداى تعالى خبر دادهاند به اين كه در روز قيامت از شدّت خوف و بسيارى حيرت تغيير مىيابد و بر مىگردد دلها به نفهميدن چيزها و چشمها به نديدن جايها ، و اين دلالت مىكند بر آنكه در آن روز هول به مرتبهاى رسيده است كه چشمها با وجود آنكه شأن آنها و لازم آنها ديدن جايها را است مع هذا از بسيارى ترس جايها را نمىبينند . و اين فايدهء مبالغه در دعا فهميده نمىشود كه « و الابصار » داخل شود زيرا كه اوّلا راه حقّ ديده مىشود و بعد از آن فهميده مىشود و اعتقاد به آن مىكنند نه به عكس پس فايدهء ترقى از اسفل به اعلى متصوّر نيست و اين توجيه بنا بر معناى ثانى است كه در « يا مقلّب القلوب » در حاشيه سابق ذكر كرده شده است . و اللَّه يعلم
( 4 ) مراد از حجت حضرت قائم آل محمد صاحب الامر عليهم السلام است .