باشد يا آن كه مراد از ( تَكْرَهُوا ) و : ( تُحِبُّوا ) استمرار است چنان كه متبادر است از صيغه ء مضارع واستمرار مضمون جملتين نسبت به مؤمنان متيقن نيست زيرا كه ممكن است تخلف آن بحسب عادت بلكه ظاهريست يا آن كه مراد از شيئا اول هر چيز باشد از عبادات و از شيئا ثانى هر چيز از محرمات بنا بر آن كه نكره در اثبات گاهى افاده ء عموم مىكند بحسب قراين ومضمون جملتين به اين معنى متيقن نيست بلكه ظاهريست .
ومخفى نماند كه آيت مذكوره دلالت مىكند بر وجوب جهاد زيرا كه : ( كُتِبَ ) بمعنى فرض است وقتال بمعنى جهاد ليكن وجوب جهاد كفائيست ( 1 ) بنا بر ادله ء خارجه و گاهى عينى شود به سبب تعيين پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم يا امام عليه السّلام يا سبب آن كه جهاد موقوف باشد بعض صورت بر شخص معين .
الاية الثانية قوله تعالى فى سورة الحج : ( وجاهِدُوا فِي الله حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباكُمْ و ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ) ( آيه ء 78 )
يعنى جهاد وكارزار كنيد اى مؤمنان در راه خداى تعالى جهاد كردنى سزاوار از جهت آن كه خداى تعالى برگزيده است شما را ونگردانيده بر شما در دين شما هيچ دشوارى وتنگى .
هامش
( 1 ) در آيه ء شريفه دلالتى است بر وجوب عينى جهاد زيرا لفظ ( عَلَيْكُمُ ) صريح در عموم مكلفين است مگر اين كه اخبار و احاديث وارده دلالت بر وجوب كفائى بودن آن كند آن وقت آيه را حمل مىتوان كرد بر بيان وجوب مطلق جهاد ( عينى وكفائى ) چنانچه در بعض موارد به اشخاصى واجب عينى و به بعض ديگر واجب كفائى خواهد شد .
و همچنين دلالت دارد بر وجوب جهاد بر مردان نه بر زنان به قرينه ء ( عَلَيْكُمُ ) كه ضمير جمع مذكر است وهم دلالت دارد بر وجوب جهاد مر مكلفان را نه به صبيان و نه به مجانين و نه به عاجزان مانند مريض و غير او .