خاك را با آب گل مىكنند . مقدارى كاه به آن مىافزايند و با پا لگد مىكنند تا خوب به هم آميخته شود . فايدهء افزودن كاه به گل اين است كه خشت را محكمتر و با دوامتر مىكند و نمىگذارد آسان بشكند . بعد كارگر خشت مال هر بار از تودهء گل به قدر گنجايش قالب ، گل برمىدارد در آن مىگسترد ، روى خشت را صاف و هموار مىكند ، و قالب را برمىگيرد و كار را به همين روش ادامه مىدهد . پس از اين كه يك روى خشت خشك شد و اين كار بيش از چند ساعت مدّت نمىگيرد خشتها را از جا برمىدارد و به طورى به هم تكيه مىدهد كه آن طرف كه روى زمين بوده در معرض حرارت خورشيد قرار گيرد و خشك شود . بهاى اين خشتها اگر پاى كار زده شود هر صد عدد از دو يا سه سو بيشتر نيست ؛ امّا اگر از جايى بياورند صدى هشت يا نه سو قيمت دارد . افراد نادار براى اين كه خشت را ارزانتر تمام كنند كاه به گل نمىزنند بلكه اندكى از آن روى خشت مىپاشند .
امّا آجر يا خشت پخته را چنين درست مىكنند : دو قسمت خاك رس را با يك قسمت خاكستر به هم مىآميزند و گل مىكنند ، و در قالبى كه بزرگتر از قالب خشت است مىريزند و چند روز در معرض حرارت خورشيد قرار مىدهند تا كاملا خشك شود . بعد آنها را در كورهاى كه در حدود بيست كوده
) Coudee (
« 1 » ارتفاع دارد به ترتيب خاصى مىچينند . بين آنها را گچ مىريزند . سپس در كوره را مسدود مىكنند و سه شبانروز در آن آتش مىافروزند . آجرها بر اثر حرارت سرخ رنگ و مثل سنگ سخت مىشوند . و هر صد عدد آن يك اكو قيمت پيدا مىكند .
امّا طرز تهيّهء گچ در مشرقزمين همانند رسم ما نيست ؛ و ايرانيان با اين كه براى درست كردن گچ زحمت بسيار مىكشند محصولشان مثل گچ ما نرم و سفيد نيست . آنان براى تهيه كردن گچ سنگ گچ را به صورت قطعات بزرگ از كوه جدا مىكنند ، به كوره مىريزند و با آتش مىپزند سپس خرد مىكنند و با آسيايى كه سنگش از سنگ آسياى معمولى كلفتتر ولى قطرش يك سوم آنست گچ پخته را نرم مىكنند . ضمن اين كار يك نفر كه بيلچهاى به دست دارد بايد مرتبا خرده گچها را زير سنگ آسياب بريزد تا نرم گردد . مردمان دهنشين غالبا در فصل زمستان گچ مىپزند زيرا در اين فصل كار كشاورزى ندارند ، و مهمترين كارشان جمعآورى كود
هامش
( 1 ) - هر كوده تقريبا برابر پنجاه سانتىمتر است .