بزرگ شد ميوههاى قسمت پايين ساقه را كه غالبا رشد كافى نمىكنند ، و پژمرده و عقبمانده مىنمايند جدا مىكنند تا آنچه باقى ماندهاند به خوبى نمو كنند ؛ و كشاورزانى كه حوصله و دقّت بيشتر دارند پرزهاى لطيف و باريكى را كه وقتى ميوه كوچك است روى آن در وجود مىآيد مىليسند . اين پرزها گرد و غبار موجود در هوا را مىگيرند ، ترشحات داخلى ميوه را مىكاهند ، و مانع رشد سريع ميوه مىشوند . وقتى ميوهها به بزرگى سيب شدند كشاورز ميوههايى را كه رشدشان بيشتر است جا مىگذارد و بقيّه را جدا مىكند تا بوته بتواند به آنچه باقى است موادّ غذايى كافى برساند ، و خربزهها درشت و شيرين شوند . همچنين ساقههايى را كه رشد بسيار يافتهاند با حوصله و دقّت زياد از نو روى پشتهء خاكى مىگستراند ، تا كاملا در معرض جريان هوا قرارگيرند ، و از آسيب رطوبت در امان بمانند . افزون بر اين پاى هر بوته را گاهگاه به قدر دو سه شست گود مىكند ، به جاى خاك كود كبوتر مىريزد و روى كود را با خاك مىپوشاند ، پس آنگاه آبيارى مىكند . بر اثر اين تدبير و مواظبت ريشههاى بوته قوى مىشوند ، موادى را كه در كود ذخيره شده مىگيرند ، و موجب رشد بوته و ميوه مىشوند .
پوست خربزههاى ايران بر خلاف پوست خربزههاى اروپا كه از جهت درازا داراى ناهمواريها و خطوط نازيبا مىباشند بسيار صاف و لطيف و خوشرنگ است .
روش پرورش خرمابن نيز بسيار جالب و قابل توجه است . پيرامن نخل را وقتى سه يا چهار ساله است ، و اين سن نسبت به عمر درخت كه مىتواند به شرحى كه بيش از اين آوردهام دويست سال سبز و برومند بماند اندك مىنمايد چنان كه ريشهء آن نمايان نشود به قدر بيست سى پا مورّب مىكنند ، خاكش را برمىدارند و جاى آن كود كبوتر يا كودهاى ديگر مىريزند و رويش را با خاك مىپوشانند و بدينگونه خرمابن را قوى و براى ميوهدهى بيشتر آماده مىكنند . وقتى درخت خرما بزرگ شد و غلاف خوشههاى آن شكافته شد كشاورز بايد اندكى از گردى را كه از خوشههاى نارس و خشكيدهء نر خرما برمىخيزد بر هريك از خوشههاى تازه از غلاف بيرونشدهء درخت ماده بيفشاند تا ميوهاش درشت و شيرين شود ، در غير اين صورت ميوهء درخت كوچك و بدمزه و غيرقابل مصرف مىگردد .
اكنون نوبت آن است كه وضع بناهاى ايرانيان را شرح بدهم . مردم ايران در
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 869
مساهمون: ژان شاردن
ص٨٦٩