ساختن خانههاى خود سنگ به كار نمىبرند ؛ و اين نه بدان جهت است كه در اين كشور سنگ زياد وجود ندارد بلكه علت اينست كه اصولا در مناطق گرمسير براى ساختن خانه از سنگ استفاده نمىكنند . در ساختمانهاى معمولى تيرهاى چوبى نيز به كار نمىگيرند ، و از آن فقط براى برافراشتن سقف تالارهاى بزرگ و ستون و نرده استفاده مىكنند . بيشتر مصالح ساختمانى آنها آجر يا خشت خام است كه از حرارت خورشيد خشك و محكم شده است ؛ و چون بام بناهاى خود را منحصرا با كاه گل اندود مىكنند براطلاق سطح خارجى اتاقهاشان ظرافت و زيبايى بام خانههاى ما اروپاييان را ندارد . امّا در عوض داخل اتاقهاشان هم باشكوه و زيباست و هم فرحبخش و دلاسا . در خانهها و اتاقهاى ايران بزرگ و قشنگ نيست و تزييناتى در آن به كار نمىبرند . چنين مىنمايد كه مقتضيات كشور براى ساختن عمارات باشكوه و مجلّل موافقت ندارد . وضع ساختمان خانهها چنان است كه پس از ورود متناسب با عرض و بلندى مدخل ديوارى به طول متفاوت ساخته شده تا مانع ديد رهگذران به داخل حياط باشد .
غالب خانههاى ايران يك طبقه است ، و اگر خانه دو طبقه ساخته شده باشد ارتفاع اتاقهاى زير كمتر از بلندى اشكوب بالاست . در مشرقزمين همه بناها بدين گونه است ، و اگر ما مردم اروپا بر اثر وجود رطوبت بسيار ناچار نمىشديم خانههاى خود را بلندتر از سطح زمين بنا كنيم بتحقيق روش معمول در مشرقزمين را پيش مىگرفتيم .
چنان كه اشاره كردم هواى سرزمين ايران حتّى در مناطق سرد ، مرطوب نيست ، از اينرو مردم بيم ندارند كه اتاقهاى مسكونى خود را هم كف زمين بنا كنند ، به سخن ديگر زندگى كردن در اتاقهاى هم كف همان قدر مساعد و مناسب است كه در طبقهء دوّم . چون ما اروپاييان ناچاريم در طبقات بالاتر از هم كف زندگى كنيم و به بالا رفتن و پايين آمدن از پلهها عادت كردهايم زحمت اين كار را احساس نمىكنيم ، و اگر به اين كار عادت نكرده بوديم درمىيافتيم كه بالا رفتن و پايين آمدن از آن در هر روز چندينبار ، چه پرزحمت و خستهكننده است .
اكنون نوبت آن است اندكى دربارهء مصالحى كه ايرانيان براى ساختن خانه به كار مىبرند سخن بگويم . خشت را با قالب چوبى نازكى كه هشت شست درازا و شش شست پهنا و دو و نيم شست ضخامت دارد درست مىكنند . براى ساختن خشت
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 870
مساهمون: ژان شاردن
ص٨٧٠