عرق از تن آدمى چون آب از غربال فرو مىريزد .
از بررسى اين وضع دو نتيجهء منطقى امّا كاملا متفاوت و عجيب حاصل مىشود . نخست اين كه در فصل تابستان با اين كه در آسمان اين مناطق و نقاط مشابه آنها ابرى ديده نمىشود شامگاهان باد ملايمى برمىخيزد و تا يك ساعت و نيم پس از برآمدن خورشيد هوا را تازه و خنك مىدارد ؛ و گاه هنگام شب هوا چنان خنك مىگردد كه انسان احساس مىكند به پوشاك ضخيم نيازمند است . نتيجهء دوّم اين كه در فصلهاى ديگر در اين مناطق نسيمى نمىوزد . در آسمان توده ابرهاى عظيمى ديده مىشوند كه با آهستگى و ملايمت تمام از مغرب به مشرق مىروند ، و به خاطر چنين مىگذرد كه حركت اين تودههاى ابر معلول عللى خاصّ مىباشد .
بارى ، هواى غالب مناطق ايران در مجموع چنان لطيف است كه نه مىتوانم صفا و پاكى و روشنى آن را از ياد ببرم ، و نه لب از خوبيهايش فرو بندم . محققان آوردهاند آسمان اين سرزمين بلندتر ، فراخناىتر ، از آسمان تاريك و ضخيم و سنگين است و رخشندگى و صفايش بر روى تمام مظاهر طبيعت ، روى همه رستنيها ، روى همه مصنوعات و فرآوردهها اثر مىنهد ، و قابليّت و دوام آنها را بيشتر مىكند . لطافت و پاكى و تلألؤ هوا نه تنها در آنچه گفتم اثر مىبخشد بلكه در تركيب آفرينش مردم ، و تكوين مغز آدميان كه مركز خرد و حافظه و استعداد او است تأثيرات عظيم دارد ؛ و من در فصول آينده از آن سخن مىگويم . در اينجا به اين نكته كه بيانگر تأثير پاكى و صافى و سازگارى هواى ايران تواند بود اشاره مىكنم .
در بيشتر نقاط ايران ، در اصفهان هم ، شرابخواران وقتى در بطرى شراب را مىگشايند و قسمتى از آن را مصرف مىكنند از بيم آنكه باقيماندهء شراب بر اثر مجاورت با هوا فاسد شود در بطرى را دگربار با چوبپنبه نمىبندند ، بلكه به جاى چوبپنبه يك گل ميخك يا گل سرخ به در بطرى مىنهند ، و هوا چنان پاكيزه است كه شراب باقيمانده در بطرى سرباز مدت يك شبانروز فاسد نمىشود ، و تغيّر آن چندان كم است كه محسوس نيست .
تغييرات حرارت هوا طىّ فصول سال در مراكز سرزمين پهناور ايران بدينگونه است : زمستان در ماه نوامبر ( اواسط آبان ) آغاز مىشود و تا ماه مارس ( اواسط فروردين ) ادامه دارد . در طول اين مدت هوا سرد است ، و در كوهستانها دانههاى درشت برف مىبارد ، و بلنديها را سفيدپوش مىكند . امّا در دشتها و جلگههاى هموار
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 696
مساهمون: ژان شاردن
ص٦٩٦