اسلامى اعم از اموىها ، علوىها و عباسىها در آن ساكن شوند و پيوند مطمئنى با اسلام و رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله برقرار كنند . بر اين اساس ، مدينه به منطقهاى « فراحزبى » تبديل شد كه بسيارى از تحقيقات نخستين اسلامى و نيز اولين مؤلفان سيرهء نبوى و تعداد زيادى از فقها و مفسران و قاريان قرآن در آن رشد يافتند .
خاندان زبير در شهر مدينه از جايگاه ويژهاى برخوردار بودند . نسب آنان به زبير بن عوام ، پسرعمه و عديلهء « 1 » رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله مىرسد . همسر زبير ، اسماء ، دختر ابوبكر و خواهر عايشه بود . زبير در بسيارى از غزوات حضور يافت و در فتوحات صدر اسلام ثروت بىشمارى به دست آورده بود ؛ با سه خليفهء اول رابطهء خوبى داشت و سپس همراه عايشه و تعدادى از بنىاميه بر ضد امام على عليه السّلام در جنگ جمل حاضر و در آن جنگ كشته شد . « 2 » فرزندانش در مكه و مدينه موقعيت ممتاز خود را حفظ كردند ، ولى در اواخر خلافت يزيد ، عبد اللّه بن زبير اعلان خلافت كرد و برادرش ، مصعب ، به حمايت از او برخاست ؛ البته چند تن از برادرانش ، او را يارى نكردند و به اموىها پيوستند و برخى نيز بىطرف ماندند . هنگامى كه عبد الملك بن مروان قيام عبد الله بن زبير را سركوب كرد ، به دنبال برقرارى روابط حسنه با خاندان آل زبير برآمد . هدايا و صلههاى فراوانى به آنان بخشيد و كوشيد هرچه بيشتر به آنان نزديك شده و آنان را به آرامش رساند و به فعاليتهاى فكرى مشغول سازد . لذا برخى از آنان از بزرگترين علماى مسلمان در علم سيره ، حديث و فقه شدند .
وقتى عباسيان خلافت را به دست گرفتند و از جايگاه ويژه و ممتاز مردم مدينه آگاه شدند ، كوشيدند به ساكنان آن نزديك شوند و حتى قيام مشهور محمد نفس زكيه « 3 » نيز در
هامش
( 1 ) . باجناق .
( 2 ) . زبير كه در جنگ با امام على ( ع ) حاضر شده بود ؛ وقتى امام او را نصيحت كرد و حديثى از پيامبر ( ص ) معروف به « خاصف النعل : وصل كنندهء كفش » را به ياد او آورد ، از جنگ سر باز زد و از منطقه خارج شد . در مسير راه ، در منزلى به قتل رسيد كه در اينجا مصحح محترم به اشتباه كشته شدن او را در حين جنگ ذكر كرده است . اما يار و همراه او طلحه در همان جنگ ، با تيرى كه مروان بن حكم از پشت به او زد ، كشته شد . - م
( 3 ) . محمد بن عبد الله بن حسن بن حسن ( ع ) مشهور به نفس زكيه ، در 145 هجرى در دوران خلافت منصور دست به قيام زد . او كه در دعوت عباسيان و پيروزى آنان نقش بسزايى داشت و براساس بيعت آنان با وى در منطقهء حميمهء شام ، قبل آغاز دعوت ، حق خلافت خود را پايمال شده مىديد ، بر عباسيان در مدينه خروج كرد -