آنان نيز توجه ويژهاى نشان داد .
خلفاى راشدين نيز به امور مسلمانان و اخبار مربوط به آنان توجه خاصى مبذول مىكردند . معاويه از اين هم فراتر رفت و علاقهء فراوانى به اخبار پيشينيان نشان داد .
مسعودى نقل مىكند كه معاويه بعد از نماز عشا ، افراد خاصى از جمله وزيران و مشاوران را فرامىخواند تا شب را با او به صبح رسانند . آنان تا يكسوم از شب ، اخبار اعراب و حوادث زندگى آنان ، پادشاهان عجم و سياست آنها در برابر رعايا و نيز پادشاهان ديگر سرزمينها ، جنگها ، سياستها و اصول آن و نيز اخبار پيشينيان را به بحث در مىآوردند . او سپس يكسوم ديگر شب را مىخوابيد و دوباره برمىخاست و به غلامان امر مىداد دفاترى را كه در آنها اخبار پادشاهان ، جنگها و سياستهاى آنان ثبت شده است را به دقت بخوانند . او بدينگونه تا پايان شب به شنيدن اخبار ، سرگذشت ، آثار و سياستهاى پيشينيان مشغول بود و سپس نماز صبح را مىخواند . معاويه هر شب اين كار را ادامه مىداد . خلفا ، امرا و مسئولان ديوانها همواره به اخبار اهميت زيادى مىدادند ؛ زيرا در ايجاد امنيت و ادارهء جامعه و پيشرفت آن نقش بسزايى داشت . همين امر علت اصلى ارسال نامه و گزارش مسئولان ديوان بريد « 1 » ، بويژه در دوران اموىها ، براى خلفا بود . بسيارى از آنان مثل معاويه توجه مخصوص به اخبار گذشتگان داشتند ؛ نزديكى و تقرب راويان به خليفه و نيز رسيدگى آنان به وضع راويان و دادن صله براى تشويق به تدوين اخبار ، حكايت از اين امر دارد .
توجه به اخبار و روايات به خلفا و واليان منحصر نبود بلكه در ميان بيشتر اعراب نيز دامنه يافت و آنان را به سوى ارضاى غريزهء طبيعى ، كه همان ميل به شنيدن اخبار و روايات و كسب آگاهى بود ، سوق مىداد كه در نتيجه ، گسترش شناخت ، استفاده و بهرهورى از تجارب و پندپذيرى و نيز افزايش اعتماد به نفس را به دنبال داشت . روشن است كه اعراب نسبت به امور انسانى و آنچه به عواطف ، ادب و تاريخ مربوط مىشد ، اهتمام داشتند ؛ بويژه هنگامى كه فتوح اسلام رو به كاهش نهاد و صلهها و مالياتها به
هامش
( 1 ) . ديوان پست و خبررسانى .