و هموارى پديد آمده است . از جانب مشرق در پناه چنبرهء عظيم زاگرس قرار دارد ، در صورتى كه از طرف غرب با شيبى ملايم به سوى بيابان شام بالا مىرود .
در ژرفترين بخش زمين ناوديسى كه بدينگونه مرزبندى شده دو شط بسيار عظيم روان است : يكى فرات ( 333 خ 2 كيلومتر ) كه آبهاى گرانكوه ارمنستان را زهكشى مىكند و ديگرى دجله ( 718 خ 1 كيلومتر ) كه ريزشهاى پراكنده بر كوهستانهاى زاگرس را گرد مىآورد . « 1 »
با اين حال وضع طبيعى اين ناو زمين از ابتدا تا انتها متغير است .
خاك « الجزيره » از سى كيلومترى شمال غربى بغداد آغاز مىشود و تا پايين فلات حاشيهء توروس « 2 » امتداد مىيابد . با اينكه كمى بيشتر از بخش جنوبى عراق باران دارد ، ميزان بارندگى بسيار كم و مانع از آن است كه فلات از صورت خشك و شكل يكنواخت ملالآور بيرون آيد . تنها فراز و نشيبهاى اين خاك برجسته عبارت است از : نشست خفيف بستر اين دو بزرگرود در خاك ، چند چينخوردگى كوچك كوهستانى ( جبل سنجار ، جبل مكحول ، جبل حمرين ) ، و سبخه يعنى آبتلهاى « 3 » پستى كه پوستهاى از نمك آنها را پوشانده و از گام نهادن بر آنها صدايى خشك
هامش
( 1 ) . طول فرات از پيوستگاه قرهسو و مرادسو كه به ترتيب 450 و 650 كيلومتر طول دارند شروع شود ، حتى در خاك عراق هم ، فرات از عانه ، 173 خ 1 كيلومتر و دجله از فيش - خابور 516 خ 1 كيلومتر طول دارند ( در هر دو مورد صد كيلومتر طول شط العرب نيز محاسبه شده است ) .
( 2 ) . فلات سوبتوريك( Plateau Subtaurique )به مجموع مناطق ميانهء ارتفاعى گفته مىشود كه بين توروس ارمنستان و جزيره واقع شدهاند . در اين منطقه دامنهء توروس با سراشيبى نسبتا تندى كه در طول راه حلب به موصل قرار دارد به خاك جزيره مىپيوندد .
( 3 ) .Bas fonds topographiques