و براى مردم پديد آمده به ضرورت جايش آنجاست كه لشكرها و كاروانها ، افراد آدمى و صاحبان مال و كالا ، از همه سوى و به آسانى بدان دسترسى داشته باشند و بتوانند در آن گرد آيند . وضع بغداد نيز چنين بوده است .
براى توضيح علت استقرار بغداد در محل كنونىاش كافى نيست كه تنها به پيرامون نزديك آن چشم بدوزيم ، بلكه بيشتر بايد مجموعهء « بين النهرين و الجزيره » را ، كه اين شهر در مرز ميان آنها جاى دارد ، در نظر داشته باشيم . « 1 » تنها در اين مقياس است كه شايد اهميت و مفهوم كامل بغداد پديدار مىگردد ، هرچند كه اين سخن ، در نگاه اول ، مبالغهآميز بنمايد .
2 . مناطق بزرگ عراق از لحاظ طبيعى
خصوصيات عمدهء جغرافيايى عراق - سرزمينى با رودخانههاى پهناور - نسبتا ساده است . اين خطه در واقع از گسترهء خاكى بسيار وسيع
هامش
( 1 ) . بهتر است اصطلاح « بين النهرين » را به بخش سيلگير و اصطلاح « جزيره » را به بخش شمالى اين سرزمين اختصاص دهيم ، چنان كه سابق بر اين نيز همين كار را كردهاند .