او ، دور باب الطلسم ديوار كشيدند و اين ديوار تا سال 1335 / 1917 كه تركان به هنگام عقبنشينى آن را منفجر ساختند ، پابرجا بود . صدر اعظم مراد چهارم قلعه را به صورت مطلوبى مرّمت كرد .
اطلاعات بيشترى از جهانگردان اين دوره مانند تاورنيه ( 1062 / 1652 ) ، اوليا چلبى ( 1065 / 1655 ) و تونو « 1 » ( 1073 / 1663 ) به دست مىآيد . ديوار پيرامون شرق بغداد تقريبا مدوّر بود و شصت ذراع ارتفاع و ده تا پانزده ذراع عرض و سوراخهايى براى توپ داشت .
برجهاى عريضى در گوشههاى اصلى آن ديده مىشد ، كه چهار برج آن در اين دوره مشهور بود - و برجهاى كوچكترى به فواصل كوتاه از يكديگر نيز ساخته شده بود . بر فراز برجهاى عريض ، توپهاى برنجى نصب كرده بودند . در كنار رودخانه ، ديوار به منظور دفاع تكميل شده بود ( در نقشهاى كه نصوح الصلاحى در 944 براى سلطان سليمان كشيده اين ديوار ديده مىشود ) . « 2 » در حصار طرف خشكى ، 118 برج و در طرف رودخانه 45 برج وجود داشت . « 3 » كرپرتر « 4 » ( 1234 / 1819 ) از 117 برج ياد مىكند ، كه 17 تاى آن عريض بوده است . « 5 » اين حصار در طرف خشكى سه دروازه داشت ( زيرا جلوى دروازهء طلسم را ديوار كشيده بودند ) : باب الامام الاعظم در شمال به فاصلهء هفتصد ذراعى دجله ، قرنليققاپو ( باب كلواذا ) يا دروازهء سياه در جنوب به فاصلهء پنجاه ذراعى از دجله ، و آققاپو ( الباب الوسطانى ) يا دروازهء سفيد در شرق .
دروازهء چهارم در كنار پل بود . اوليا چلبى ديوار را اندازه گرفت و با
هامش
( 1 ) .Thevenot( 2 ) .Sousa , AtLas of Baghdad , P . 12( 3 ) . حاجى خليفه ، جهاننما ، ص 457 به بعد
( 4 ) .KerPoter( 5 ) .TraveLs , P . 265 ; cf . Buckingham , Travels , P . 382